Kategoria: Historie znane i nieznane

W Gietrzwałdzie udokumentowano setki uzdrowień i łask od 1877 roku, ale do 2026 roku Kościół katolicki nie ogłosił tu żadnego cudu kanonicznego w ścisłym znaczeniu. Pierwsze opisane uzdrowienie - Marii Pauliny z Mądłek, chorej na oczy - spisał ks. Augustyn Weichsel w 1877 roku. Sanktuarium prowadzi od 1962 roku Księgę łask i uzdrowień założoną przez ks. Franciszka Węglarczyka, z wpisami sięgającymi 1947 roku. 23 marca 2026 papież Leon XIV uznał heroiczność cnót Barbary Samulowskiej - do beatyfikacji potrzebny jest jeden zatwierdzony cud, który byłby pierwszym kanonicznym cudem gietrzwałdzkim.

Koronacja obrazu Matki Bożej Gietrzwałdzkiej odbyła się 10 września 1967 roku w 90. rocznicę objawień. Aktu dokonał kardynał Stefan Wyszyński, Prymas Polski, przy współudziale kardynała Karola Wojtyły (przyszłego papieża Jana Pawła II) i biskupa warmińskiego Józefa Drzazgi. Rok później, w nocy z 10 na 11 września 1968 roku, złodzieje wybili witraż i skradli korony - odzyskano je w październiku na nasypie kolejowym koło Kraśnika, pogięte i bez kamieni. Rekoronacji dokonał biskup Drzazga 2 lutego 1969 roku. 11 września 1977 roku ten sam biskup wydał dekret oficjalnie zatwierdzający objawienia. 6 czerwca 1991 roku Jan Paweł II w homilii w Olsztynie sam wspomniał Gietrzwałd jako jedno z czterech kluczowych miejsc kultu maryjnego na Warmii.

W Lourdes Maryja ukazała się 18 razy, w Fatimie 6, w Gietrzwałdzie ponad 160. Trzy sanktuaria, trzy dekrety biskupie, trzy konteksty: II Cesarstwo Francji, antyklerykalna Portugalia, Kulturkampf Bismarcka na pruskiej Warmii. Plus zapomniana czwarta historia: niemiecka "Lourdes" w Marpingen 1876. Gietrzwałd leży 19 km od Olsztyna i 17 km od Ostródy i jest jedynym uznanym objawieniem maryjnym na ziemiach polskich. Poznaj różnice i podobieństwa między czterema objawieniami: liczba ukazań, treść orędzi, kontekst polityczny, decyzje Watykanu.

Jak Kościół katolicki sprawdza, czy ktoś naprawdę widzi Matkę Boską? W przypadku Gietrzwałdu odpowiedź jest dokładnie udokumentowana. Latem 1877 roku biskup warmiński Filip Krementz powołał komisję trzech księży, którzy spędzili w Gietrzwałdzie cztery dni na przesłuchaniach wizjonerek, a trzej niezależni lekarze (w tym ewangelik dr Sonntag z Olsztyna) wykonali na czterech dziewczętach i kobietach badania medyczne włącznie z testem atropinowym i kłuciem igłą. Wnioski zapisali w sprawozdaniach, które do dziś można przeczytać.

Objawienia w Gietrzwałdzie trwały od 27 czerwca do 16 września 1877 roku - 82 dni i około 160 widzeń odnotowanych w aktach kurii warmińskiej. To jedyne oficjalnie uznane przez Kościół objawienia maryjne na ziemiach polskich. Pełne kalendarium dzień po dniu, z cytatami Maryi i scenami z protokołów komisji biskupiej, omawia licencjonowana przewodniczka PTTK Joanna Kiewisz-Wojciechowska, oprowadzająca pielgrzymów i turystów po Gietrzwałdzie i innych sanktuariach Warmii i Mazur.

15 lipca 1410 roku na polach między Grunwaldem, Stębarkiem i Łodwigowem zwarły się dwie największe armie późnośredniowiecznej Europy. Poniżej prowadzimy Cię przez całą kampanię krok po kroku - od tajnej narady Jagiełły i Witolda w grudniu 1409 roku, przez most pontonowy pod Czerwińskiem, zdobycie Dąbrówna, aż do pięciu faz samej bitwy i rzezi w taborze. Poznaj opis największej średniowiecznej bitwy wg źródłowych materiałów, aby lepj przygotować się na zwiedzanie Grunwaldu z przewodnikiem lub samemu.

Prowadzę wycieczki po Wilczym Szańcu od lat. I za każdym razem, niezależnie od grupy - szkolnej, seniorów, turystów z Niemiec czy rodzin z dziećmi - są momenty kiedy widzę na twarzach to samo. Uniesione brwi. Szczery zaskoczenie. Czasem śmiech, czasem cisza. Zebrałam piętnaście rzeczy które robią takie wrażenie niemal zawsze. Część z nich znajdziecie tylko w starych przewodnikach w lokalnych księgarniach w Kętrzynie. Większości nie ma w Wikipedii. Wszystkie są prawdziwe.

20 lipca 1944 roku w Wilczym Szańcu (niem. Wolfsschanze) w Gierłoży koło Kętrzyna pułkownik Claus von Stauffenberg podłożył bombę pod stół konferencyjny Adolfa Hitlera. Eksplozja nastąpiła o godzinie 12:42. Hitler przeżył. W zamachu zginęły 4 osoby, 17 zostało rannych. Stauffenberg został rozstrzelany tej samej nocy w Berlinie. W wyniku późniejszych represji zginęło od 4 do 5 tysięcy osób powiązanych ze spiskiem. Zamach z 20 lipca 1944 był największą i najbardziej zaawansowaną próbą zabicia Hitlera podczas II wojny światowej. Miejsce zdarzenia - barak konferencyjny oznaczony dziś numerem 3 - można zwiedzić z przewodnikiem na terenie Wilczego Szańca w Gierłoży, 8 km od Kętrzyna na Mazurach.

Planując wycieczkę po regionie z przewodnikiem turystycznym, warto wiedzieć, że olsztyńskie zabytki kryją fascynujące, niemal kryminalne tajemnice. Zaginiona w 1950 roku rzeźba Chrystusa Króla to dowód na to, jak skomplikowane były losy pomników w mrocznych czasach powojennych. Jej kryminalną historię, którą opowiedziałam podczas spaceru na Dzień Przewodnika 2026, możesz teraz poznać i posłuchać.

Zapraszam do poczytania i posłuchania kolejnej części opowieści o kryminalnym obliczu Olsztyna. Tym razem to historia, która wydarzyła się w 2014 roku i jest dowodem na to, jak bezmyślność może zniszczyć bezcenne dziedzictwo. Poznajcie zapomniane i szokujące karty historii Warmii, która nie była (i nie zawsze jest) taka ..święta.

Dzisiejszy olsztyński areszt śledczy to w przeszłości surowe więzienie, w którym wyroki śmierci wykonywano toporem na wewnętrznym dziedzińcu. Trudno uwierzyć, że z tej pilnie strzeżonej twierdzy sprytni osadzeni potajemnie wymykali się na nocne włamania do miasta, po czym... sami wracali z łupami prosto do swoich cel! Odkrywając takie kryminalne absurdy i mroczne sekrety dawnego Olsztyna, oprowadzałam chętnych po zakamarkach miasta w ramach spaceru na Dzień Przewodnika 2026 w Olsztynie.

Wyobraźcie sobie gmach sądu – szacowną instytucję, która z założenia powinna stać na straży prawa, przepisów i porządku. A co, jeśli powiem Wam, że to właśnie w jego murach kwitł nielegalny proceder, który ostatecznie doprowadził do spektakularnej katastrofy? Poczytajcie i posłuchajcie historii, którą podczas spaceru z okazji Dnia Przewodnika 2026 w Olsztynie opowiadałam zaciekawionym turystom.