Figura Matki Bożej przy źródełku w Gietrzwałdzie - konserwacja 2026

Figura przy źródełku w Gietrzwałdzie - co zdjęto 19 maja 2026?

19 maja 2026 r. ekipa konserwatorska zdjęła z metalowej altany przy cudownym źródełku w Gietrzwałdzie polichromowaną figurę Matki Bożej Niepokalanej. Rzeźba wykonana jest z betonu i waży około 100 kg - dla porównania to mniej więcej tyle, ile dorosły mężczyzna. Pojedzie do pracowni konserwatorskiej na oczyszczenie i ponowne malowanie.

Demontaż wykonano przy użyciu podnośnika koszowego. Razem z figurą zdjęto też metalowe płotki przy klombach otaczających źródełko - one także czekają na czyszczenie i pomalowanie. W altanie pozostała pusta kuta mandorla, marmurowe płaskorzeźby Mojżesza nad ujściem wody oraz kamienna obudowa źródła. Pielgrzymi mogą nadal czerpać wodę - dostęp do studzienek jest niezakłócony.

Cudowne źródełko w Gietrzwałdzie - kiedy Maryja je pobłogosławiła?

Cudowne źródełko w Gietrzwałdzie zostało pobłogosławione przez Matkę Bożą 8 września 1877 r. o godzinie 19:00, w uroczystość Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Był to ostatni cykl objawień maryjnych w Gietrzwałdzie - figura ustawiona później w altanie ma upamiętnić właśnie ten moment błogosławieństwa.

Źródełko płynące u stóp pasma wzgórz zamykających Gietrzwałd od północy istniało od dawna, ale przez lata było zasypane i zapomniane. Przy kopaniu rowu melioracyjnego w 1870 r. wytrysnęło na nowo. Siedem lat później stało się ośrodkiem kultu - latem 1877 r. trzynastoletnia Justyna Szafryńska i dwunastoletnia Barbara Samulowska miały objawienia maryjne na klonie przy plebanii, a 8 września dziewczynki w obecności kapłanów i kilkunastu osób świeckich dostąpiły kolejnego widzenia - tym razem przy samym źródełku.

Akt błogosławieństwa 8 września 1877 r. - co dokładnie się stało

Tego wieczoru o godzinie siódmej do źródła udała się dyskretna delegacja - wizjonerki, miejscowi kapłani z proboszczem ks. Augustynem Weichselem na czele oraz kilkunastu wiernych. Z uwagi na napięcia polityczne w dobie Kulturkampfu i ryzyko niekontrolowanego tłoku, o wydarzeniu nie powiadomiono pielgrzymów. Na głos dzwonu kościelnego odmówiono Anioł Pański, potem Litanię Loretańską - i właśnie wtedy wizjonerki miały objawienie. Świadkowie zeznali pod przysięgą, że Maryja błogosławiła źródełko prawą ręką, podobnie jak czyni to kapłan podczas Mszy świętej.

Po odśpiewaniu Salve Regina, O Sanctissima i Magnificat uczestnicy wrócili pod kościół. Woda z tego momentu zaczęła być masowo czerpana przez pątników - i od blisko 150 lat przynosi ulgę cierpiącym, a z relacji wiernych powstała księga uzdrowień.

Altana nad źródełkiem - kto zaprojektował kutą konstrukcję?

Metalową altanę z mandorlą, w której osadzono figurę Matki Bożej, zaprojektował J. Oster z Olsztyna - olsztyński architekt i budowniczy. Powstała pod koniec XIX wieku, krótko po objawieniach maryjnych. Konstrukcja jest kuta, w kolorze ciemnozielonym, z ozdobnymi liśćmi w zwieńczeniu.

Inicjatorem budowy był proboszcz ks. Augustyn Weichsel. Po objawieniach 1877 r. ruch pielgrzymkowy gwałtownie wzrósł - dolinie źródlanej groziło zadeptanie i dewastacja. Zlecenie trafiło do Ostera, który wcześniej bezpłatnie zaprojektował dla gietrzwałdzkiej parafii inne obiekty. Architekt opracował projekt łączący funkcję ochronną (zadaszenie nad ujęciem wody) z symboliczną (mandorla wokół figury Maryi).

Mandorla i klonowe liście - co oznaczają

Mandorla to migdałowy lub owalny pionowy nimb otaczający przedstawienie świętej postaci. W tradycji chrześcijańskiej symbolizuje chwałę Bożą, transcendentne światło i granicę między sferą niebiańską a ziemską. Umieszczenie figury Maryi w mandorli bezpośrednio nad ujściem wody definiuje przestrzeń źródełka jako miejsce permanentnego błogosławieństwa - akt z 8 września 1877 r. jest tu wizualnie nieustannie powtarzany.

Motyw klonowych liści w zwieńczeniu altany nie jest przypadkowy. Klon był drzewem, na którym Maryja objawiała się wizjonerkom przy plebanii - jego kawałki do dziś przechowywane są w warmińskich domach jako pamiątki. Klonowe liście pojawiają się też w polichromii bazyliki gietrzwałdzkiej. Altana nad źródełkiem łączy więc lokalny symbol miejsca z uniwersalnym językiem sztuki sakralnej.

Figura Niepokalanej - jak wygląda i co przedstawia?

Figura przedstawia Matkę Bożą Niepokalanie Poczętą - bez Dzieciątka, bez korony, bez berła. Maryja ma uniesioną prawą dłoń w geście błogosławieństwa skierowanym ku dołowi, w stronę pielgrzymów. Lewa dłoń spoczywa na piersi. Polichromia: biała suknia, niebieski płaszcz, złocone obszycia rękawów i kołnierza, brązowe włosy.

U stóp figury - wąż, klasyczny atrybut Niepokalanej, nawiązujący do Księgi Rodzaju (Rdz 3,15). Cała kompozycja jest wizualnym przedłużeniem słów, które Maryja wypowiedziała w Gietrzwałdzie 30 czerwca 1877 r. na pytanie wizjonerek "Kto Ty Jesteś?": "Jestem Najświętsza Panna Maryja Niepokalanie Poczęta".

Materiał - dlaczego beton zaskakuje

Po dzisiejszym demontażu okazało się, że figura jest wykonana z betonu, nie z metalu kutego jak początkowo sądzono na podstawie sąsiadującej kutej altany. To dla konserwatorów ważna informacja - beton z polichromią wymaga innej technologii naprawy niż brąz, kamień czy żeliwo. Trudne warunki mikroklimatyczne w dolinie - stałe zawilgocenie gruntu, bliskość cieków wodnych, ekspozycja na opady - przez ponad sto lat odcisnęły się na powłoce malarskiej i strukturze betonu.

Płaskorzeźby marmurowe Mojżesza - co symbolizują?

Pod altaną, bezpośrednio nad wypływem wody, umieszczono trzy marmurowe płaskorzeźby. Centralna przedstawia Mojżesza uderzającego laską w skałę na pustyni - ze skały tryska woda dla spragnionego ludu Izraela. Boczne płaskorzeźby ukazują Izraelitów pijących cudownie pozyskaną wodę. Twórca płaskorzeźb pozostaje nieznany.

Kompozycja tworzy precyzyjną paralelę teologiczną. Cud z pustyni Synaj jest starotestamentową prefiguracją łask, których pielgrzymi dostępują w Gietrzwałdzie. Woda źródlana zostaje pokazana jako widzialny znak niewidzialnej obecności Bożej - tak samo jak w czasach Mojżesza, tak i teraz, za wstawiennictwem Maryi.

To przemyślany program ikonograficzny. Kto patrzy na figurę nad mandorlą, ten widzi gest błogosławieństwa z 8 września 1877 r. Kto schyli się do studzienki - widzi Mojżesza i Izraelitów. Architektonicznie miejsce mówi: tu, w tej dolinie pod lasem, dzieje się to samo, co działo się na pustyni Horeb.

Studzienki źródełka w Gietrzwałdzie - kto ufundował ogrodzenia?

Boczne ogrodzenia źródełka, w których znajdują się studzienki otoczone grządkami kwiatów, ufundowała Helena Radtke ze Sztumu jako wyraz wdzięczności za doznane w Gietrzwałdzie łaski. Studzienki początkowo miały dwie czasze wspierane przez kamienne anioły o twarzach pasterskich.

Pierwotny układ studzienek nie spełnił swojej funkcji w pełni. Poziom wody w Gietrzwałdzie jest zmienny - podczas upałów i dużego napływu pielgrzymów w czaszach brakowało wody. Z czasem wprowadzono nowe rozwiązanie. Obecnie wodę czerpie się nisko, z kamiennej obudowy wykonanej z dużych kamieni polnych połączonych zaprawą cementową, z metalowymi poręczami pomagającymi w zejściu.

Wota i historia uzdrowień

Przez dziesięciolecia ogrodzenie źródełka było gęsto obwieszone wotami dziękczynnymi - kulami i szczudłami uzdrowionych pątników. O tych wotach pisał już w 1918 r. badacz Gietrzwałdu Mieczysław Noskowicz. Praktyka deponowania szczudeł utrzymywała się do 1956 r., kiedy materialne dowody uzdrowień zostały zdjęte i rozproszone. Dziś po wotach nie ma śladu, ale opisy zachowały się w opracowaniach historycznych z epoki.

Konserwacja figury i altany - historia remontów od 1975 r.

Pierwszy gruntowny remont metalowej altany z figurą Maryi przeprowadzono w 1975 r. Cała konstrukcja została wówczas podniesiona za pomocą specjalistycznych podnośników, co umożliwiło prace antykorozyjne i wzmocnienie fundamentów. W 1976 r. uregulowano odpływ wody źródlanej do pobliskiej rzeki Giłwy.

Były to operacje wymuszone przez trudne warunki dolinki. Stałe zawilgocenie gruntu, bliskość cieków wodnych i ekspozycja na opady atmosferyczne degradowały metal i podmywały posadowienie altany. Melioracja z 1976 r. uregulowała ten problem - nadmiar wody od tej pory odprowadzano bezpośrednio do Giłwy, lewego dopływu Pasłęki, nad którą leży Gietrzwałd.

Renowacja 2026 - co jeszcze odnawia sanktuarium gietrzwałdzkie?

Demontaż figury z 19 maja 2026 r. to fragment szeroko zakrojonych prac przed 150-leciem objawień. Sanktuarium w Gietrzwałdzie prowadzi równolegle remont fundamentów i murów bazyliki, konserwację metalowych płotków przy klombach źródełka oraz porządkowanie całego otoczenia urbanistycznego.

W grudniu 2025 r. sanktuarium ogłosiło zbiórkę na renowację figury i otoczenia źródełka - planowana kwota to 70 tys. zł. Wcześniej, na renowację figury z Kapliczki Objawień, zebrano 33 890 zł z planowanych 28 tys. Pielgrzymi i mieszkańcy Warmii odpowiedzieli z naddatkiem.

Nowy ołtarz polowy na błoniach

Na błoniach przy sanktuarium powstaje też nowy ołtarz polowy - stała, monumentalna konstrukcja z zadaszeniem. Ma umożliwić sprawowanie Mszy świętych dla tysięcy pielgrzymów niezależnie od pogody. To główny element przygotowań do 150-lecia objawień, gdy w czerwcu 2027 r. spodziewane są rekordowe zgromadzenia.

150-lecie objawień w Gietrzwałdzie - dlaczego prace teraz?

Jubileusz 150-lecia objawień maryjnych w Gietrzwałdzie przypada na 27 czerwca 2027 r. - dokładnie w 150. rocznicę pierwszego objawienia. Sanktuarium prowadzi prace renowacyjne, aby do tego dnia cała infrastruktura była gotowa na rekordową liczbę pielgrzymów. Stąd intensywność operacji wiosną 2026 r.

Objawienia w Gietrzwałdzie trwały od 27 czerwca do 16 września 1877 r. - 82 dni, w których Maryja ukazywała się dziewczynkom łącznie około 160 razy. To jedyne objawienia maryjne w Polsce oficjalnie uznane przez Kościół (dekret bp. Józefa Drzazgi z 11 września 1977 r.) i jedno z dwunastu takich miejsc na świecie - obok Lourdes, Fatimy, Guadalupe.

Środowiska kościelne i Prezydent Polski wystosowali zaproszenie do papieża Leona XIV. Jeśli papież przyjmie zaproszenie - choć coraz częściej mówi się o roku 2028 - w Gietrzwałdzie spodziewane jest zgromadzenie pielgrzymów porównywalne z koronacją cudownego obrazu w 1967 r., w której uczestniczyło 200 tysięcy wiernych pod przewodnictwem kard. Stefana Wyszyńskiego i kard. Karola Wojtyły.