Atrakcje sanktuarium gietrzwałdzkiego - co zobaczyć i odwiedzić
Najważniejsze atrakcje Gietrzwałdu
Gietrzwałd to jedno z tych miejsc, które zaskakuje nawet turystów przekonanych, że jadą tylko na chwilę. Przyjeżdżają do sanktuarium, a zostają na kilka godzin. I dobrze - bo Gietrzwałd ma znacznie więcej warstw niż widać z parkingu.
Pozwólcie, że oprowadzę Was po wszystkich atrakcjach Gietrzwałdu krok po kroku. Sprawdź gotowe trasy zwiedzania, aby połączyć wizytę w sanktuarium ze spacerem szlakiem deskali.
Bazylika Narodzenia NMP i Cudowny Obraz - serce sanktuarium
Bazylika w Gietrzwałdzie to nie jest jeden kościół to dwie epoki w jednej bryle. Pierwotna, jednonawowa świątynia gotycka konsekrowana 31 marca 1500 roku służyła przez trzy i pół stulecia jako zwykły kościół parafialny.
Od II wojny światowej sanktuarium prowadzą Kanonicy Regularni Laterańscy.
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Pełna nazwa | Rzymskokatolicka Parafia i Bazylika Mniejsza Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gietrzwałdzie |
| Status | Bazylika mniejsza — od 2 lutego 1970 (bulla papieża Pawła VI) |
| Msze niedziele i święta | 7:00, 9:00, 11:00, 16:00, 18:00 + w sezonie (V–IX) dodatkowo 14:00 |
| Msze powszednie | 7:00, 12:00, 18:00 (cały rok) |
| Obraz odsłaniany | Codziennie o 7:00 | Zasłaniany: sezon letni 21:05, poza sezonem ok. 18:00 |
| Wstęp | Bezpłatny — w trakcie Mszy zwiedzanie surowo zabronione |
Serce sanktuarium stanowi świątynia łącząca w sobie gotycki korpus z XIV wieku i neogotycką rozbudowę dokonaną po objawieniach. Wnętrze zachwyca polichromią, na której sufity zdobią motywy klonowych liści oraz wezwania Litanii Loretańskiej. W ołtarzu głównym znajduje się słynący łaskami obraz Matki Bożej Gietrzwałdzkiej (typ Hodegetria), koronowany w 1967 roku przez prymasa Wyszyńskiego i kardynała Wojtyłę.
Cudowny obraz Matki Bożej Gietrzwałdzkiej istnieje w sanktuarium już od drugiej połowy XVI wieku. Pierwotnie umieszczony w ołtarzu głównym, słynął łaskami pod inwokacją łacińską AVE REGINA CAELORUM, AVE DOMINA ANGELORUM (Bądź pozdrowiona Królowo Niebios, Bądź pozdrowiona Pani Aniołów). Pierwsze korony, dziś zachowane jako historyczny element, pochodzą z 1717 roku - 160 lat przed objawieniami z 1877 roku.
Wszystko zmieniło się w 1877 roku, kiedy przez trzy miesiące objawień do Gietrzwałdu dotarło ponad pół miliona pielgrzymów. Żadna gotycka nawa nie pomieściła takich tłumów. Decyzja o rozbudowie była koniecznością.
Rozbudowę zaprojektował w latach 1878–1884 niemecki architekt Arnold Güldenpfennig.
Dobudował transept (nawę poprzeczną) z emporami dla wiernych, nowe prezbiterium z kryptą i ceglana wieżę z neogotyckim hełmem widoczną z wielu kilometrów. Bryła przybrała formę krzyża łacińskiego - ta sama, która stoi do dziś. Jeśli widzisz strzelista wieżę z daleka, jadąc DK16 - to właśnie Arnold Güldenpfennig.
Wchodząc do środka, wzrok kieruje się ku górze niemal automatycznie. Drewniany strop dawnej gotyckiej nawy pokrywa polichromia wykonana przed 1900 rokiem przez malarza Justyna Bornowskiego. W centrum kompozycji - Matka Boża z Dzieciątkiem w świetlistej mandorli, otoczona aniołami i motywem liści klonu.
To bezpośrednie nawiązanie do drzewa, na którym w 1877 roku widziano Maryję. Po bokach stropu 28 świętych - 14 kobiet po lewej (m.in. Anna, Magdalena, Cecylia, Barbara, Jadwiga, Klara) i 14 mężczyzn po prawej (m.in. Grzegorz, Augustyn, Antoni, Jan Nepomucen, Marcin). Polichromia konserwowana w 1976 roku przez Józefa Wawrzyńskiego.
Centrum całej bazyliki i sanktuarium - cudowny obraz Matki Bożej Gietrzwałdzkiej.
To wizerunek typu Hodegetria (Przewodniczka), namalowany w XVI wieku przez nieznanego artystę. Madonna w ciemnoniebieskim płaszczu trzyma na lewym ramieniu Dzieciątko Jezus w długiej czerwonej sukni.
10 września 1967 roku - w 90. rocznicę objawień - obraz koronowali wspólnie: kardynał Stefan Wyszyński (Prymas Polski), kardynał Karol Wojtyła (przyszły papież Jan Paweł II) i biskup warmiński Józef Drzazga. W uroczystości wzięło udział 32 biskupów i blisko 200 000 pielgrzymów - jedno z największych zgromadzeń religijnych w powojennej Polsce, o ogromnym ładunku politycznym w realiach PRL. W nocy 10/11 września 1968 roku korony zostały skradzione - rekoronacja przez bp. Drzazgę odbyła się 2 lutego 1969 roku, a rok później (2 II 1970) papież Paweł VI nadał świątyni tytuł Bazyliki Mniejszej.
Kiedy planujecie wizytę, koniecznie sprawdźcie harmonogram zasłaniania i odsłaniania obrazu - to serce całego rytmu sanktuarium. Odsłonięcie codziennie o 7:00, zasłonięcie w sezonie letnim (1 V – 16 IX) o 21:05 po Apelu Maryjnym. Poza sezonem ok. 18:00 po ostatniej liturgii. W trakcie Mszy Świętych zwiedzanie jest surowo zabronione - planujcie wejście między mszami.
| Parametr | Fakty |
|---|---|
| Powstanie | Druga połowa XVI w. Warsztat poznański, autor nieznany. Nie jest kopią wizerunku częstochowskiego. |
| Wymiary | 103 cm szerokości, 125 cm wysokości. Farby olejne na płótnie naklejonym na deskę. |
| Pierwsze wzmianki o kulcie | 1583 rok - „Opis Biskupstwa Warmińskiego" biskupa Marcina Kromera. |
| Pierwsze korony | 1717 rok - srebrne. W 1731 r. złotnik Jan Krzysztof Geese wykonał korony ze szlachetnymi kamieniami. |
| Koronacja papieska | 10 września 1967 r. Koronował kardynał Stefan Wyszyński, Mszę celebrował kardynał Karol Wojtyła. |
| Kradzież i rekoronacja | W nocy 10/11 września 1968 r. złodzieje zdarli korony. Odzyskano je w październiku koło Kraśnika - pogięte, bez kamieni. Rekoronacja 2 lutego 1969 r. |
| Dlaczego „dwakroć koronowana"? | Bo uroczysty akt koronacji przeprowadzono dwukrotnie - w 1967 i 1969 roku. |
Odpust główny — największe wydarzenie roku.
Wypada zawsze w pierwszą niedzielę po 8 września (liturgiczne święto Narodzenia NMP). W 2026 roku to 13 września. Program: sobota wieczór - nieszpory i czuwanie przy Kapliczce Objawień (21:00) z pasterką maryjną o północy; niedziela 11:00 - Msza Pontyfikalna przy ołtarzu polowym na błoniach z udziałem Episkopatu i Archidiecezjalne Dożynki z wieńcami. Dziesiątki tysięcy uczestników, specjalne linie autobusowe z Olsztyna (G-1 i G-2).
Sprawdź szczegółówą historię objawień i widzących przed zaplanowaniem wizyty.
Kapliczka Objawień i miejsce po klonie - tu zaczęło się wszystko
Kapliczka Objawień to mały, ceglany budynek tuż przy kościele - niepozorny z zewnątrz, ale historycznie kluczowy. To dokładne miejsce, gdzie rósł klon, na którym Matka Boża ukazywała się 13-letniej Justynie Szafryńskiej i 12-letniej Barbarze Samulowskiej od 27 czerwca do 16 września 1877 roku - łącznie 185 razy.
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Lokalizacja | Przy kościele, w miejscu dawnego klonu — widoczna od wejścia do sanktuarium |
| Zbudowana | Lipiec 1877 - w trakcie trwania objawień, z inicjatywy ks. Weichsla |
| Co widać | Figura MB Królowej Polski + fragment klonu w krzyżu w przeszklonej wnęce |
| Metalowe klamry | Historyczne - z IX 1877, po uszkodzeniu przez nawałnicę |
| Wstęp | Bezpłatny |
Kapliczka stanęła w lipcu 1877 roku, kiedy objawienia wciąż trwały
Stanęła na wyraźne życzenie Maryi przekazane wizjonerkom. Ks. Augustyn Weichsel zorganizował budowę błyskawicznie. Początkowo stała pusta - zamówiona w Monachium figura nie zdążyła na czas. Kiedy nadbiegły pielgrzymi i zobaczyli piękną rzeźbę Matki Bożej, wizjonerki zapłakały. Tłumaczyły, że Maryja którą widują nad klonem jest o wiele piękniejsza. Figura dotarła 12 września, uroczyście poświęcono ją 16 września 1877 roku - w ostatnim dniu objawień.
Figurę zamówiono w monachijskiej pracowni rzeźbiarza Mayera za 336 marek; w dniu poświęcenia wokół kapliczki zgromadziło się około 15 000 pielgrzymów odśpiewujących "Bądź Królową pozdrowiona".
Z historycznego klonu do dziś zachował się fragment drewna. Oprawiono go starannie w formę krzyża i umieszczono w przeszklonej wnęce kapliczki, bezpośrednio pod figurą. Wielu pielgrzymów traktuje to miejsce jako szczególnie bliskie - dotykają szyby, modlą się przy kapliczce godzinami.
Na ścianach kapliczki widać masywne metalowe klamry - to pamiątka po nocy z 8 na 9 września 1877 roku, kiedy nad Gietrzwałdem przeszła potężna nawałnica. Odłamany konar klonu uderzył w nowo wybudowaną kapliczkę, odłamał krzyż i pękły mury. Kowale natychmiast uformowali klamry i opasali uszkodzone ściany. Te same klamry są na murach do dziś - autentyczny, czytelny ślad tamtej nocy.
Zamówiona figura we wnętrzu przedstawiała Matkę Bożą tak, jak opisywały wizjonerki
Biała suknia, obszerny niebieski płaszcz spięty złotą haftką, zamknięta królewska korona, w dłoniach jabłko i berło, lewa stopa na karku węża. Taka była przez 185 objawień - królowa, nie tylko matka.
Sprawdź godziny otwarcia i mszy świętych przed zaplanowaniem wizyty.
Aleja Różańcowa i Cudowne Źródełko - medytacyjna trasa przez serce sanktuarium
Jedną z moich ulubionych tras w całym sanktuarium jest zejście alejką grabową od kościoła do Cudownego Źródełka. Polecam ją każdej grupie - niezależnie od wieku i sprawności. Trwa zaledwie 5–10 minut, ale daje zupełnie inne doświadczenie sanktuarium niż wnętrze bazyliki.
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Alejka | Grabowa, od kościoła w dół - 15 kapliczek różańcowych (1976–1977) |
| Czas przejścia | 5–10 minut spacerowym, modlitewnym tempem |
| Źródełko | Pobłogosławione 8 IX 1877 | Kamienna studzienka z mosiężnymi kranami |
| Woda | Można brać do własnych butelek lub kupić pustą w sklepiku - cały rok |
| Wstęp | Bezpłatny |
Wzdłuż alejki grabowej ustawiono 15 kapliczek różańcowych
Wybudowano je w 1976 i 1977 roku z okazji wielkiego jubileuszu 100-lecia objawień. Reprezentują klasyczne tajemnice różańca i są zachętą do modlitwy w czasie przejścia. Grabowe korony drzew tworzą zielony tunel, szczególnie piękny wczesną wiosną i jesienią.
Na końcu alejki - Cudowne Źródełko
Data kluczowa to 8 września 1877 roku. Tego wieczoru, ok. godziny 19:00, w trakcie odmawiania Litanii Loretańskiej, w obecności wizjonerek, kapłanów i świadków, Matka Boża pobłogosławiła bijące ze skarpy źródło. Od tamtej pory pielgrzymi czerpią z niego wodę uznawaną za przynoszącą uzdrowienie.
Ujęcie wody ma dziś formę solidnej kamiennej obudowy z mosiężnymi kranami dostosowanymi do napełniania butelek i kanistrów. Nad kranami - marmurowa strefa rzeźbiarska z trzema płaskorzeźbami: Mojżesz uderza laską w skałę, z której tryska woda; Izraelici piją na pustyni. Typologia biblijna - Stary Testament zapowiadający cud Nowego. Powyżej studzienki wznosi się ażurowa, kuta metalowa altana z figurą Niepokalanej Dziewicy. Woda jest dostępna przez cały rok, można brać do własnych pojemników. Żadnych opłat.
Dowiedz się jak dojechać i gdzie zaparkować blisko sanktuarium.
Gietrzwałd to miejsce objawień 1877 roku, które Watykan oficjalnie uznał jako jedyne, prawdziwe miejsce objawień maryjnych w Polsce. Tym samym jest to miejsce tej samej rangi co Lourdes we Francji czy Fatima w Portugalii.
Droga Krzyżowa w Gietrzwałdzie - Kalwaria na wzgórzu na 130. rocznicę objawień
Droga Krzyżowa w Gietrzwałdzie to osobna, monumentalna inwestycja sakralna - nie fragment sanktuarium, ale samodzielny kompleks pielgrzymkowy na zboczu wzgórza.
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Poświęcona | 27 czerwca 2007 - przez abp. Wojciecha Ziembę (130. rocznica objawień) |
| Stacje | 14 - zadaszone kapliczki z figurami Męki Pańskiej |
| Projektant | Marcin Dutko (Warszawa) - figury: Jan Stępkowski ze Strzegowa |
| Trasa | Od Cudownego Źródełka pod lasem na wzgórze nad sanktuarium |
| Dostępność | Cały rok, wstęp bezpłatny |
Koncepcja budowy zrodziła się w latach 90. XX wieku, prace ruszyły pod koniec dekady, a uroczyste poświęcenie odbyło się 27 czerwca 2007 roku - w 130. rocznicę pierwszego objawienia.
Czternaście stacji
Wykonano je jako zadaszone kapliczki - nie nagie krzyże na otwartym terenie, ale solidne obiekty architektoniczne chronione przed deszczem i śniegiem. Figury rzeźbiarskie z wizerunkami scen Męki Pańskiej wykonał Jan Stępkowski ze Strzegowa (zm. 12 III 2011). Projekt architektoniczny przygotował Marcin Dutko z Warszawy, prace budowlane prowadziło olsztyńskie przedsiębiorstwo Skorłutowski S.C.
Trasa zaczyna się przy Cudownym Źródełku i biegnie pod lasem w górę wzgórza ponad sanktuarium. To naturalne zamknięcie obchodu sanktuaryjnego - od bazyliki, przez kapliczkę i alejkę różańcową do źródełka, a stamtąd Drogą Krzyżową na wzgórze. Dla grup pielgrzymkowych, które chcą spędzić w Gietrzwałdzie więcej czasu, to idealna struktura całodziennego programu. Dostępna cały rok, bezpłatnie.
Droga Krzyżowa jest często niedoceniana przez turystów skupionych na bazylice - co jest sporym błędem. Widoki z górnych stacji na sanktuarium i okoliczne warmińskie wzgórza są wyjątkowe, szczególnie wiosną i jesienią.
Kapliczka Świętego Józefa - świadectwo proboszcza
Kaplica Świętego Józefa to jeden z mniej oczywistych obiektów przy sanktuarium, ale z historycznego punktu widzenia - niezwykle ważny.
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Lokalizacja | Przy zabudowaniach plebanii (ok. 1915 r.), przy kościele |
| Historia | Zbudowana po 1877 - po osobistej wizji ks. Weichsla |
| Krużganki | Drewniane - dobudowane dla zwiększenia pojemności |
| Funkcja dziś | Miejsce modlitwy, spowiedzi i Komunii Św. podczas większych uroczystości |
| Wstęp | Bezpłatny |
Stoi bezpośrednio przy zabudowaniach plebanii i jest świadectwem osobistej pobożności i doświadczeń ks. Augustyna Weichsla.
Koncepcja budowy zrodziła się m.in z pobożności ks. Weichsela do świętego, ale też pod wpływem kobiet, które według przekazów - miały osobiście doznać wizji Świętego Józefa
Ksiądz Weichsel miał być przekonywany o prawdziwości objawień Świętego Józefa i zachęcał do ich obrony mimo pruskich represji. To objawienie nigdy nie zostało formalnie zatwierdzone przez Kościół, ale proboszcz wzniósł ceglana kaplicę wotywną jako akt wiary i wdzięczności. Z upływem lat bryłę uzupełniono o drewniane krużganki, które zwiększyły pojemność obiektu i nadały mu charakterystyczny wygląd - cegła i drewno w jednej całości.
Dziś kaplica pełni bardzo praktyczną funkcję: w dniach odpustowych, gdy bazylika nie jest w stanie obsłużyć wszystkich pielgrzymów, właśnie tutaj organizuje się masową spowiedź i rozdzielanie Komunii Świętej. Warto podejść bliżej i usiąść na ławeczce obok figury Świętego Józefa, cicho i kameralnie, z dala od głównego ruchu turystycznego.
Cmentarz parafialny i grób księdza Augustyna Weichsla - obrońcy wizjonerek
Przy kościele znajduje się grób ks. Augustyna Weichsela, ówczesnego, niemieckiego proboszcza.
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Lokalizacja - grób proboszcza | Tuż przy wejściu do bazyliki |
| Cmentarz za wzgórzem | XIX-wieczne nagrobki żeliwne i kamienne, tablice pamiątkowe |
| Wstęp | Bezpłatny, teren otwarty |
Grób proboszcza z czasów objawień
To on uwierzył polskim wizjonerkom w czasach, gdy władze pruskie traktowały objawienia jako narzędzie polskiej agitacji. Płacił za tę wiarę wielokrotnie: dostawał drakońskie grzywny od pruskiej administracji, był inwigilowany, oskarżany o spiskowanie przeciw Rzeszy. Kilka dni spędził nawet w areszcie państwowym w Olsztynie. Mimo to nie wycofał się - i to jego upór sprawił, że Gietrzwałd stał się prawdziwym sanktuarium, a nie tylko lokalną ciekawostką.
Warto zatrzymać się przy cmentarzu na chwilę - dla grup szkolnych i historycznie zainteresowanych to doskonałe uzupełnienie wizyty w bazylice. Historia Weichsla to nie jest historia świętości - to historia odwagi cywilnej i lojalności wobec wiernych w czasach politycznych prześladowań.
Zabytkowy cmentarz parafialny
Za wzgórzem, na tyłach ostatniej stacji Drogi Krzyżowej znajduje się parafialne miejsce pochówku - to rezerwuar warmińskiej historii przełomu XIX i XX wieku. Zachowane nagrobki z XIX wieku mówią wiele o demografii tej ziemi: polskie i niemieckie nazwiska na przemian, żeliwne krzyże, kamienne obeliski i kute tablice.
Kaplica Adoracji pw. św. Józefa działająca całą dobę
Kaplica Wieczystej Adoracji pw. św. Józefa w Gietrzwałdzie to miejsce szczególne – bardzo ciche, bardzo skupione. Kiedy się tu wchodzi, od razu czuć, że to przestrzeń inna niż pozostałe części sanktuarium. Nie przychodzi się tu po to, żeby zwiedzać, ale żeby po prostu pobyć chwilę w ciszy.
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Oficjalna nazwa | Kaplica Adoracji pw. św. Józefa |
| Lokalizacja | Na przeciwko bocznych drzwi do bazyliki |
| Godziny | Całodobowo - 24 h / 7 dni w tygodniu, przez cały rok |
| Otwarta | 8 września 2025 r. |
| Wstęp | Bezpłatny |
Kaplica została otwarta 8 września 2025 roku i od tego momentu trwa tu nieustanna adoracja Najświętszego Sakramentu – przez całą dobę, siedem dni w tygodniu. To możliwe dzięki osobom, które zapisują się na konkretne godziny czuwania. Nazywa się ich „Strażnikami Eucharystii” i to właśnie oni sprawiają, że modlitwa nigdy tu nie ustaje.
Samo wnętrze jest proste, bez nadmiaru ozdób – są ławki, spokojne światło, witraże, które subtelnie budują atmosferę skupienia. Wszystko podporządkowane jest jednemu celowi: wyciszeniu i spotkaniu z Bogiem. Kaplica powstała jako odpowiedź na wezwania do modlitwy, które pojawiły się podczas objawień w Gietrzwałdzie w 1877 roku, dlatego wielu pielgrzymów traktuje ją jako naturalne dopełnienie tego miejsca.
Jeśli będziecie tu Państwo, warto zajrzeć choć na chwilę. Nawet kilka minut spędzonych w ciszy potrafi zostawić bardzo głębokie wrażenie.
Kaplica działa 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu. Centralnym elementem wystroju jest rzeźbiona figura Matki Bożej połączona z monstrancją do wystawiania Hostii. To przestrzeń ciszy - przeznaczona dla adoracji, nie dla grupowego zwiedzania. Wstęp bezpłatny, bez obowiązku wcześniejszej rejestracji.
Dla grup, które spędzają w Gietrzwałdzie cały dzień lub nocują przy sanktuarium, Kaplica Pokoju jest szczególnie wartościowa. W bazylice w ciągu dnia panuje ruch - tu zawsze jest cisza. Dla turystów niezwiązanych z pielgrzymką warto zaznaczyć: to przestrzeń sacrum, wymagająca stosownego zachowania i stroju.
Księgarnia Andrzeja Samulowskiego - pierwsza polska księgarnia na Warmii
Wychodząc z bazyliki w Gietrzwałdzie, po prawej stronie ulicy stoi nieduży dom z mosiężną tablicą pamiątkową i rzeźbionym popiersiem przed wejściem.
To jeden z najważniejszych adresów w historii polskości na Warmii - dom Andrzeja Samulowskiego, poety, działacza i założyciela pierwszej polskiej księgarni na całym historycznym terytorium Warmii.
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Adres | Naprzeciwko wejścia do sanktuarium, Gietrzwałd Rejestr zabytków nr a-1198 - wpis 19 września 1973 6 kwietnia 1878 - pierwsza polska księgarnia na Warmii Bolesław Marschall z Reszla - przed wejściem Zewnętrze z tablicą i popiersiem - wnętrze niedostępne standardowo |
| Data otwarcia | 6 kwietnia 1878 - pierwsza polska księgarnia na Warmii |
| Popiersie | Bolesław Marschall z Reszla - przed wejściem |
| Zwiedzanie | Zewnętrze z tablicą i popiersiem - wnętrze niedostępne standardowo |
Andrzej Samulowski
Urodził się 2 kwietnia 1840 roku w Sząbruku w biednej chłopskiej rodzinie. Ukończył tylko szkołę elementarną, ale przez całe życie nadrabiał wiedzą i determinacją. Osiedlił się w Gietrzwałdzie około 1877 roku - w samym środku objawień - i 6 kwietnia 1878 roku otworzył tu pierwszą polską księgarnię na Warmii. Szyld nad wejściem głosił: Buch-und Papierhandlung - Księgarnia - A. Samulowski.
Czasy Kulturkampfu
Gdy kanclerz Bismarck systematycznie tępił język polski w szkołach, sądach i kościołach warmińskich, Samulowski zaopatrywał całą Warmię w polskie elementarze, modlitewniki, katechizmy i beletrystykę. Sprowadzał książki z Poznania, Śląska, Grudziądza i Chełmna. Był też jednym z pierwszych sprzedawców dewocjonaliów w Gietrzwałdzie - różańce i medaliki sprzedawały się jak ciepłe bułeczki w strumieniu pielgrzymów.
Dom "Gazety Olsztyńskiej"
W 1886 roku Samulowski był współzałożycielem Gazety Olsztyńskiej - pierwszej polskojęzycznej gazety Warmii. Pierwszy próbny numer wyszedł 25 marca 1886 roku właśnie w tym domu przy sanktuarium. Kiedy w 1920 roku odbywał się plebiscyt o przynależności Warmii, Samulowski wywiesił polską flagę na swoim budynku - i ściągnął na siebie ataki niemieckich bojówek. Nie wyjechał. Powiedział: Ja z Gietrzwałdu się nie ruszę, tu chcę Bogu oddać duszę.
Zmarł 10 kwietnia 1928 roku.
Wnętrze zakryte
Budynek wpisano do rejestru zabytków 19 września 1973 roku pod numerem a-1198. Popiersie przed domem to dzieło Bolesława Marschalla z Reszla. Wnętrze nie jest standardowo udostępniane zwiedzającym, ale tablicę i popiersie można obejrzeć z zewnątrz - i to naprawdę warte kilku minut zatrzymania. Samulowski dopełnia obraz Gietrzwałdu: Maryja mówiła tu po polsku, a on zadbał żeby po polsku pisano.
Gietrzwałdzkie Deskale - wiejska galeria na ścianach stodół
Deskale to jeden z tych pomysłów, które brzmią skromnie, a robią ogromne wrażenie w terenie. Chodzisz po wsi i nagle na bocznej ścianie starej stodoły widzisz dwumetrową twarz kobiety w warmińskim czepcu.
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Czym są | Murale na drewnianych powierzchniach (nie murowanych) - stąd deskal, nie fresk |
| Autor | Arkadiusz Andrejkow z Sanoka - projekt Cichy Memoriał |
| Ile | 14 deskali w gminie Gietrzwałd i okolicach |
| Tablice | Przy każdym: trójjęzyczna tabliczka (PL/EN/DE) z oryginalnym zdjęciem archiwalnym |
| Mapka | Bezpłatna w Gminnej Informacji Turystycznej w Gietrzwałdzie |
Pod spodem trójjęzyczna tabliczka z czarno-białym zdjęciem archiwalnym z lat 60. XX wieku. Patrzysz na fotografię, patrzysz na malowidło - i rozumiesz, że ktoś tu mieszkał. Naprawdę.
Deskale malowane
Deskal to malowidło ścienne aplikowane wyłącznie na drewnianej powierzchni. To kluczowe słowo: drewno, nie mur. Fresk i mural powstają na tynku lub cegle - deskal na słojach starej, wietrzejącej deski. Starzeje się razem z budynkiem.
Twórcą wszystkich 14 obiektów w gminie jest Arkadiusz Andrejkow z Sanoka, realizator ogólnopolskiego projektu artystycznego Cichy Memoriał. Jego zasada: portretuje wyłącznie prawdziwych, lokalnych ludzi na podstawie oryginalnych fotografii. Jedno malowidło - jeden dzień pracy.
Inicjatorką całego przedsięwzięcia w Gietrzwałdzie była siedmioosobowa grupa lokalnych aktywistek - Komitet Kulturalny G7 - która przy okazji 670. rocznicy istnienia Gietrzwałdu w 2020 roku zaprosiła Andrejkowa do wsi.
- Marta Samulowska - żona Andrzeja, Ślązaczka, która wychowała siedmioro dzieci. Stodoła vis-à-vis Urzędu Gminy.
- Klaus Jach - chłopiec na pierwszym powojennym rowerze. Stodoła pani Anieli Dadun, Gietrzwałd.
- Czesław Kondrat i koń Kuba - brat wileńskiego cymbalisty na wozie z wnukami. Gietrzwałd.
- Andrzej Samulowski - ojciec polskiej oświaty na Warmii. Ściana Zespołu Szkolno-Przedszkolnego.
- Benedykt Chechłowski - nauczyciel historii, dyrektor, inicjator szkolnej izby pamięci. Mur szkoły.
- Rowena - lokalna fotografka i miłośniczka ogrodów, kadr z 1965 roku. Okiennica, Gietrzwałd.
- Maria Zientara-Malewska - warmińska literatka, nauczycielka, więźniarka Ravensbrück. Gietrzwałd.
- Dwie dziewczynki w warmińskich strojach - folklor lat 60., charakterystyczne czepce. Ul. Szkolna, Gietrzwałd.
- Brunon Bleks - cukiernik z sąsiedniej wsi, zm. 2017, na koniu. Gietrzwałd.
- Klara - XIX-wieczna matka jedenaściorga dzieci przy kołowrotku (ok. 1875 r.). Gietrzwałd.
- Józef Białojan - Polak z niemiecką mową, więzień syberyjski, wieloletni sołtys (ur. 1899). Stodoła w Nagladach.
- Józef Karpiński - kadr z okładki Świata Młodych (l. 60.) - harcerz robi majonez. Wieś Rentyny.
- Barbara Samulowska - wizjonerka z 1877 roku, rozmawiała z Maryją w gwarze warmińskiej. Wieś Woryty.
Przy każdym dziele zamocowana jest trójjęzyczna tabliczka (polski, angielski, niemiecki) z oryginalnym czarno-białym zdjęciem archiwalnym, które posłużyło Andrejkowowi jako wzór. Bezpłatna mapka z lokalizacjami wszystkich deskali dostępna jest w Gminnej Informacji Turystycznej.
Poznaj też dalsze losy widzącej z Gietrzwałdu, która może zostać ogłoszonabłogosławionąa może i świętą.
Izba Muzealna - Warmińska Chałupka
Izba Muzealna zwana Warmińską Chałupką to skromna, ale autentyczna perełka na mapie Gietrzwałdu.
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Adres | ul. Kościelna 11, Gietrzwałd (przy Gofrowni Warmińskiej) |
| Wstęp | Dobrowolny datek |
| Godziny | Sezonowo, letnie środy 14:00–17:00 - potwierdzaj telefonicznie |
| Kontakt | Pani Małgorzata, tel. 783 570 528 |
Zarządzana przy Centrum Kulturalno-Bibliotecznym, mieści ok. 150 oryginalnych przedmiotów codziennego użytku z XIX i początków XX wieku - narzędzia rolnicze, wyroby rzemieślnicze, tekstylia, wyposażenie izby chłopskiej.
Dwa eksponaty, które zwracają szczególną uwagę: po pierwsze, ręcznie haftowana poduszka z godłem Rzeczypospolitej z 1929 roku - to rok po plebiscycie 1920, kiedy Warmia pozostała w Niemczech. Ktoś tu haftował polskie godło mimo przegranego głosowania. Po drugie: ślómbank - tradycyjna warmińska ława, która była jednocześnie skrzynią do spania i schowkiem na pościel. W małej izbie bez miejsca na łóżko to był mebel wszechstronny. Takich mebli nie zobaczysz w żadnym innym muzeum w regionie.
Izba czynna sezonowo - głównie letnie środy 14:00–17:00. Przed wizytą zadzwoń do pani Małgorzaty pod numer 783 570 528 i potwierdź godziny - w różnych sezonach harmonogram bywa inny. Wstęp bezpłatny, dobrowolny datek mile widziany.
Muzeum Objawień Matki Bożej i Różańca Świętego - nowe, otwarte w 2026 roku
12 kwietnia 2026 roku, w Niedzielę Miłosierdzia Bożego, Arcybiskup Metropolita Warmiński Józef Górzyński poświęcił nowe Muzeum Objawień Matki Bożej i Różańca Świętego w Gietrzwałdzie.
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Adres | ul. Olsztyńska 9, Gietrzwałd (strona: muzeumgietrzwald.pl) |
| Fundator | Dr Kazimierz Krawczyk, Fundacja Święty Olaf - koszt 5 mln zł (środki własne) |
| Figura MB | Mirosław Gołofit z Krakowa - snycerstwo z lipy, 3 lata pracy |
| Godziny i bilety | Sprawdź aktualne: muzeumgietrzwald.pl |
Muzeum zbudował ze środków własnych dr Kazimierz Krawczyk - lekarz z polskim i norweskim obywatelstwem, działający wcześniej przy premierze Olszewskim i prowadzący praktykę m.in. w Tybecie, na Grenlandii i w Amazonii. Budowa trwała od 2019 roku i kosztowała 5 milionów złotych.
Centrum ekspozycji stanowi spektakularna rzeźba z litego drewna lipowego - Matka Boża Królowa Polski z jabłkiem i berłem, dokładnie tak jak opisywały wizjonerki. Autorem jest krakowski snycerz Mirosław Gołofit - praca trwała trzy lata.
Zaznaczam jako przewodnik: muzeum jest inicjatywą prywatną, niezwiązaną z parafią ani kurią warmińską. Ma wyraźny, ideowy profil - co do godzin otwarcia i cen biletów sprawdź zawsze aktualne dane na muzeumgietrzwald.pl, gdyż obiekt jest świeżo po otwarciu i informacje mogą się zmieniać.
Sklepy z dewocjonaliami i pamiątkami - co kupić i gdzie
Sklep z dewocjonaliami przy Domu Pielgrzyma im. Jana Pawła II to główny punkt sprzedaży pamiątek w Gietrzwałdzie.
Jedną z najczęstszych pamiątek z Gietrzwałdu jest płócienko - niewielki kawałek pobłogosławionej tkaniny, sprzedawany w sklepikach przy bazylice. Tradycja sięga 5 lipca 1877 roku, gdy podczas objawień Matka Boża powiedziała: "Płótno powinno leżeć na ziemi". Współczesne płócienka są formą tej tradycji - prosty znak wiary, który pielgrzymi zabierają ze sobą do domu.
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Sklep przy Domu JP II | Na parterze - dewocjonalia, medaliki, różańce, książki o objawieniach |
| Przy sanktuarium | Punkty handlowe czynne sezonowo - głównie przed odpustami |
| Woda ze Źródełka | Butelkowanie na miejscu - nie sprzedawana komercyjnie |
Znajdziesz tu medaliki, różańce, obrazki, figurki Matki Bożej Gietrzwałdzkiej, książki o historii objawień i literaturę maryjną.
Wodę z Cudownego Źródełka można nalewać do własnych butelek bezpośrednio przy studni - kranów jest kilka i są przystosowane do napełniania kanistrów. Woda nie jest butelkowana ani sprzedawana komercyjnie.
Atrakcje w okolicy Gietrzwałdu
Po zwiedzaniu sanktuarium warto też zajrzeć do atrakcji w okolicy Gietrzwałdu. Zaledwie 5 km od sanktuarium leżą Woryty, rodzinna wieś wizjonerki Barbary Samulowskiej, gdzie również znajdziesz piękne deskale. Warto odwiedzić Leśne Arboretum Warmii i Mazur w Kudypach (ok. 10 km) oraz odpocząć nad jeziorem Wulpińskim. Bliskość Olsztyna (20 km) pozwala na szybki wypad do stolicy regionu.
Zwiedzaj Gietrzwald z przewodnikiem lub audioprzewodnikiem
Gietrzwałd to miejsce, gdzie każdy szczegół ma swoją historię - i warto ją usłyszeć od kogoś, kto zna je na pamięć. Jako licencjonowany przewodnik PTTK po Warmii i Mazurach oprowadzam po Gietrzwałdzie grupy przez cały rok: parafie, szkoły, koła gospodyń wiejskich, rodziny i turystów indywidualnych.
Pielgrzymon i turystom indywidualnym, rodzinom, parom, znajomym (do 9 os.) polecamy Audioprzewodniki po Warmii i Mazurach - VoxTravel.pl. To opracowane przez nas (usłyszycie mnie też w słuchawkach) kilkunasto-, a nawet kilkudziesięcio- odcinkowe słuchowisko "krok po kroku" o atrakcjach, historii i ciekawostkach wybranych miast tego regionu.
Audioprzewodnik po Gietrzwałdzie to głęboka opowieść o objawieniach, wizjonerkach i cudach, a także spacer szlakiem Deskali.
Najczęściej zadawane pytania
Podsumowanie
Odkryj niezwykłą historię jedynych polskich objawień i poczuj atmosferę warmińskiej wsi z przewodnikiem MazuryTravel.pl. Gietrzwałd to miejsce, które zostaje w sercu na zawsze.Źródła:
Sanktuarium Matki Bożej Gietrzwałdzkiej – oficjalna strona
Centrum Kulturalno-Biblioteczne w Gietrzwałdzie (Deskale)
Źródła, opracowania i własna wiedza z praktyki przewodnickiej MazuryTravel.pl

