Otwórz menu
604 52 18 52
Strona główna»Zwiedzaj region»Przewodnik po Warmii»Przewodnik turystyczny po Gietrzwaldzie»Atrakcje sanktuarium gietrzwałdzkiego - co zobaczyć i odwiedzić

Atrakcje sanktuarium gietrzwałdzkiego - co zobaczyć i odwiedzić

Aktualizacja: 10 lutego 2026, 22:40
📷 Foto
Obserwuj w Google
Atrakcje sanktuarium gietrzwałdzkiego - co zobaczyć i odwiedzić
Gietrzwałd położone 18 km od Olsztyna na Warmii, nad rzeką Giłwą, to jedyne miejsce w Polsce z oficjalnie uznanymi przez Watykan objawieniami maryjnymi (1877 r.) i jedno z 12 takich miejsc na świecie - obok Lourdes, Fatimy i Guadalupe. Rocznie przyciąga milion pielgrzymów i turystów. Główne atrakcje Gietrzwałdu: Bazylika Narodzenia NMP, Kapliczka Objawień z fragmentem klonu, Cudowne Źródełko pobłogosławione 8 IX 1877, alejka grabowa z 15 kapliczkami różańcowymi, Droga Krzyżowa z 14 stacjami, 14 deskali autorstwa Arkadiusza Andrejkowa, Dom i Księgarnia Andrzeja Samulowskiego, czy całodobowa Kaplica Adoracji. Chcesz zwiedzić Gietrzwałd z przewodnikiem? A może wolisz kameralną podróż. Sprawdź co zobaczysz zanim przyjedziesz!

Najważniejsze atrakcje Gietrzwałdu

Gietrzwałd to jedno z tych miejsc, które zaskakuje nawet turystów przekonanych, że jadą tylko na chwilę. Przyjeżdżają do sanktuarium, a zostają na kilka godzin. I dobrze - bo Gietrzwałd ma znacznie więcej warstw niż widać z parkingu.

Pozwólcie, że oprowadzę Was po wszystkich atrakcjach Gietrzwałdu krok po kroku. Sprawdź gotowe trasy zwiedzania, aby połączyć wizytę w sanktuarium ze spacerem szlakiem deskali.

Obraz MB Gietrzwałdzkiej w bazylice
Obraz MB Gietrzwałdzkiej w bazylice

Bazylika Narodzenia NMP i Cudowny Obraz - serce sanktuarium

Bazylika w Gietrzwałdzie to nie jest jeden kościół to dwie epoki w jednej bryle. Pierwotna, jednonawowa świątynia gotycka konsekrowana 31 marca 1500 roku służyła przez trzy i pół stulecia jako zwykły kościół parafialny.
Od II wojny światowej sanktuarium prowadzą Kanonicy Regularni Laterańscy.

CechaOpis
Pełna nazwaRzymskokatolicka Parafia i Bazylika Mniejsza Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gietrzwałdzie
StatusBazylika mniejsza — od 2 lutego 1970 (bulla papieża Pawła VI)
Msze niedziele i święta7:00, 9:00, 11:00, 16:00, 18:00 + w sezonie (V–IX) dodatkowo 14:00
Msze powszednie7:00, 12:00, 18:00 (cały rok)
Obraz odsłanianyCodziennie o 7:00 | Zasłaniany: sezon letni 21:05, poza sezonem ok. 18:00
WstępBezpłatny — w trakcie Mszy zwiedzanie surowo zabronione

Serce sanktuarium stanowi świątynia łącząca w sobie gotycki korpus z XIV wieku i neogotycką rozbudowę dokonaną po objawieniach. Wnętrze zachwyca polichromią, na której sufity zdobią motywy klonowych liści oraz wezwania Litanii Loretańskiej. W ołtarzu głównym znajduje się słynący łaskami obraz Matki Bożej Gietrzwałdzkiej (typ Hodegetria), koronowany w 1967 roku przez prymasa Wyszyńskiego i kardynała Wojtyłę.

Cudowny obraz Matki Bożej Gietrzwałdzkiej istnieje w sanktuarium już od drugiej połowy XVI wieku. Pierwotnie umieszczony w ołtarzu głównym, słynął łaskami pod inwokacją łacińską AVE REGINA CAELORUM, AVE DOMINA ANGELORUM (Bądź pozdrowiona Królowo Niebios, Bądź pozdrowiona Pani Aniołów). Pierwsze korony, dziś zachowane jako historyczny element, pochodzą z 1717 roku - 160 lat przed objawieniami z 1877 roku.

Wszystko zmieniło się w 1877 roku, kiedy przez trzy miesiące objawień do Gietrzwałdu dotarło ponad pół miliona pielgrzymów. Żadna gotycka nawa nie pomieściła takich tłumów. Decyzja o rozbudowie była koniecznością.

Wnętrze gietrzwałdzkiego sanktuarium
Wnętrze gietrzwałdzkiego sanktuarium

Rozbudowę zaprojektował w latach 1878–1884 niemecki architekt Arnold Güldenpfennig.

Dobudował transept (nawę poprzeczną) z emporami dla wiernych, nowe prezbiterium z kryptą i ceglana wieżę z neogotyckim hełmem widoczną z wielu kilometrów. Bryła przybrała formę krzyża łacińskiego - ta sama, która stoi do dziś. Jeśli widzisz strzelista wieżę z daleka, jadąc DK16 - to właśnie Arnold Güldenpfennig.

Wchodząc do środka, wzrok kieruje się ku górze niemal automatycznie. Drewniany strop dawnej gotyckiej nawy pokrywa polichromia wykonana przed 1900 rokiem przez malarza Justyna Bornowskiego. W centrum kompozycji - Matka Boża z Dzieciątkiem w świetlistej mandorli, otoczona aniołami i motywem liści klonu.

To bezpośrednie nawiązanie do drzewa, na którym w 1877 roku widziano Maryję. Po bokach stropu 28 świętych - 14 kobiet po lewej (m.in. Anna, Magdalena, Cecylia, Barbara, Jadwiga, Klara) i 14 mężczyzn po prawej (m.in. Grzegorz, Augustyn, Antoni, Jan Nepomucen, Marcin). Polichromia konserwowana w 1976 roku przez Józefa Wawrzyńskiego.

Malowidła w gietrzwałdzkim sanktuarium
Malowidła w gietrzwałdzkim sanktuarium

Centrum całej bazyliki i sanktuarium - cudowny obraz Matki Bożej Gietrzwałdzkiej.

To wizerunek typu Hodegetria (Przewodniczka), namalowany w XVI wieku przez nieznanego artystę. Madonna w ciemnoniebieskim płaszczu trzyma na lewym ramieniu Dzieciątko Jezus w długiej czerwonej sukni.

Cudowny obraz Matki Bożej Gietrzwałdzkiej
Cudowny obraz Matki Bożej Gietrzwałdzkiej

10 września 1967 roku - w 90. rocznicę objawień - obraz koronowali wspólnie: kardynał Stefan Wyszyński (Prymas Polski), kardynał Karol Wojtyła (przyszły papież Jan Paweł II) i biskup warmiński Józef Drzazga. W uroczystości wzięło udział 32 biskupów i blisko 200 000 pielgrzymów - jedno z największych zgromadzeń religijnych w powojennej Polsce, o ogromnym ładunku politycznym w realiach PRL. W nocy 10/11 września 1968 roku korony zostały skradzione - rekoronacja przez bp. Drzazgę odbyła się 2 lutego 1969 roku, a rok później (2 II 1970) papież Paweł VI nadał świątyni tytuł Bazyliki Mniejszej.

Kiedy planujecie wizytę, koniecznie sprawdźcie harmonogram zasłaniania i odsłaniania obrazu - to serce całego rytmu sanktuarium. Odsłonięcie codziennie o 7:00, zasłonięcie w sezonie letnim (1 V – 16 IX) o 21:05 po Apelu Maryjnym. Poza sezonem ok. 18:00 po ostatniej liturgii. W trakcie Mszy Świętych zwiedzanie jest surowo zabronione - planujcie wejście między mszami.

ParametrFakty
PowstanieDruga połowa XVI w. Warsztat poznański, autor nieznany. Nie jest kopią wizerunku częstochowskiego.
Wymiary103 cm szerokości, 125 cm wysokości. Farby olejne na płótnie naklejonym na deskę.
Pierwsze wzmianki o kulcie1583 rok - „Opis Biskupstwa Warmińskiego" biskupa Marcina Kromera.
Pierwsze korony1717 rok - srebrne. W 1731 r. złotnik Jan Krzysztof Geese wykonał korony ze szlachetnymi kamieniami.
Koronacja papieska10 września 1967 r. Koronował kardynał Stefan Wyszyński, Mszę celebrował kardynał Karol Wojtyła.
Kradzież i rekoronacjaW nocy 10/11 września 1968 r. złodzieje zdarli korony. Odzyskano je w październiku koło Kraśnika - pogięte, bez kamieni. Rekoronacja 2 lutego 1969 r.
Dlaczego „dwakroć koronowana"?Bo uroczysty akt koronacji przeprowadzono dwukrotnie - w 1967 i 1969 roku.

Odpust główny — największe wydarzenie roku.

Wypada zawsze w pierwszą niedzielę po 8 września (liturgiczne święto Narodzenia NMP). W 2026 roku to 13 września. Program: sobota wieczór - nieszpory i czuwanie przy Kapliczce Objawień (21:00) z pasterką maryjną o północy; niedziela 11:00 - Msza Pontyfikalna przy ołtarzu polowym na błoniach z udziałem Episkopatu i Archidiecezjalne Dożynki z wieńcami. Dziesiątki tysięcy uczestników, specjalne linie autobusowe z Olsztyna (G-1 i G-2).

Sprawdź szczegółówą historię objawień i widzących przed zaplanowaniem wizyty.

Bazylika Narodzenia NMP w Gietrzwałdzie
Bazylika Narodzenia NMP w Gietrzwałdzie

Kapliczka Objawień i miejsce po klonie - tu zaczęło się wszystko

Kapliczka Objawień to mały, ceglany budynek tuż przy kościele - niepozorny z zewnątrz, ale historycznie kluczowy. To dokładne miejsce, gdzie rósł klon, na którym Matka Boża ukazywała się 13-letniej Justynie Szafryńskiej i 12-letniej Barbarze Samulowskiej od 27 czerwca do 16 września 1877 roku - łącznie 185 razy.

CechaOpis
LokalizacjaPrzy kościele, w miejscu dawnego klonu — widoczna od wejścia do sanktuarium
ZbudowanaLipiec 1877 - w trakcie trwania objawień, z inicjatywy ks. Weichsla
Co widaćFigura MB Królowej Polski + fragment klonu w krzyżu w przeszklonej wnęce
Metalowe klamryHistoryczne - z IX 1877, po uszkodzeniu przez nawałnicę
WstępBezpłatny

Kapliczka stanęła w lipcu 1877 roku, kiedy objawienia wciąż trwały

Stanęła na wyraźne życzenie Maryi przekazane wizjonerkom. Ks. Augustyn Weichsel zorganizował budowę błyskawicznie. Początkowo stała pusta - zamówiona w Monachium figura nie zdążyła na czas. Kiedy nadbiegły pielgrzymi i zobaczyli piękną rzeźbę Matki Bożej, wizjonerki zapłakały. Tłumaczyły, że Maryja którą widują nad klonem jest o wiele piękniejsza. Figura dotarła 12 września, uroczyście poświęcono ją 16 września 1877 roku - w ostatnim dniu objawień.

Figurę zamówiono w monachijskiej pracowni rzeźbiarza Mayera za 336 marek; w dniu poświęcenia wokół kapliczki zgromadziło się około 15 000 pielgrzymów odśpiewujących "Bądź Królową pozdrowiona".

Z historycznego klonu do dziś zachował się fragment drewna. Oprawiono go starannie w formę krzyża i umieszczono w przeszklonej wnęce kapliczki, bezpośrednio pod figurą. Wielu pielgrzymów traktuje to miejsce jako szczególnie bliskie - dotykają szyby, modlą się przy kapliczce godzinami.

Na ścianach kapliczki widać masywne metalowe klamry - to pamiątka po nocy z 8 na 9 września 1877 roku, kiedy nad Gietrzwałdem przeszła potężna nawałnica. Odłamany konar klonu uderzył w nowo wybudowaną kapliczkę, odłamał krzyż i pękły mury. Kowale natychmiast uformowali klamry i opasali uszkodzone ściany. Te same klamry są na murach do dziś - autentyczny, czytelny ślad tamtej nocy.

Zamówiona figura we wnętrzu przedstawiała Matkę Bożą tak, jak opisywały wizjonerki

Biała suknia, obszerny niebieski płaszcz spięty złotą haftką, zamknięta królewska korona, w dłoniach jabłko i berło, lewa stopa na karku węża. Taka była przez 185 objawień - królowa, nie tylko matka.

Sprawdź godziny otwarcia i mszy świętych przed zaplanowaniem wizyty.

Kapliczka Objawień w Gietrzwałdzie
Kapliczka Objawień w Gietrzwałdzie

Aleja Różańcowa i Cudowne Źródełko - medytacyjna trasa przez serce sanktuarium

Jedną z moich ulubionych tras w całym sanktuarium jest zejście alejką grabową od kościoła do Cudownego Źródełka. Polecam ją każdej grupie - niezależnie od wieku i sprawności. Trwa zaledwie 5–10 minut, ale daje zupełnie inne doświadczenie sanktuarium niż wnętrze bazyliki.

CechaOpis
AlejkaGrabowa, od kościoła w dół - 15 kapliczek różańcowych (1976–1977)
Czas przejścia5–10 minut spacerowym, modlitewnym tempem
ŹródełkoPobłogosławione 8 IX 1877 | Kamienna studzienka z mosiężnymi kranami
WodaMożna brać do własnych butelek lub kupić pustą w sklepiku - cały rok
WstępBezpłatny
Aleja Różańcowa biegnąca do Cudownego Źródełka w Goietrzwałdzie
Aleja Różańcowa biegnąca do Cudownego Źródełka w Goietrzwałdzie

Wzdłuż alejki grabowej ustawiono 15 kapliczek różańcowych

Wybudowano je w 1976 i 1977 roku z okazji wielkiego jubileuszu 100-lecia objawień. Reprezentują klasyczne tajemnice różańca i są zachętą do modlitwy w czasie przejścia. Grabowe korony drzew tworzą zielony tunel, szczególnie piękny wczesną wiosną i jesienią.

Na końcu alejki - Cudowne Źródełko

Data kluczowa to 8 września 1877 roku. Tego wieczoru, ok. godziny 19:00, w trakcie odmawiania Litanii Loretańskiej, w obecności wizjonerek, kapłanów i świadków, Matka Boża pobłogosławiła bijące ze skarpy źródło. Od tamtej pory pielgrzymi czerpią z niego wodę uznawaną za przynoszącą uzdrowienie.

Pielgrzymi nabierają wodę ze źródełka w GIetrzwałdzie
Pielgrzymi nabierają wodę ze źródełka w GIetrzwałdzie

Ujęcie wody ma dziś formę solidnej kamiennej obudowy z mosiężnymi kranami dostosowanymi do napełniania butelek i kanistrów. Nad kranami - marmurowa strefa rzeźbiarska z trzema płaskorzeźbami: Mojżesz uderza laską w skałę, z której tryska woda; Izraelici piją na pustyni. Typologia biblijna - Stary Testament zapowiadający cud Nowego. Powyżej studzienki wznosi się ażurowa, kuta metalowa altana z figurą Niepokalanej Dziewicy. Woda jest dostępna przez cały rok, można brać do własnych pojemników. Żadnych opłat.

Dowiedz się jak dojechać i gdzie zaparkować blisko sanktuarium.

Cudowne Źródełko w Gietrzwałdzie
Cudowne Źródełko w Gietrzwałdzie

Gietrzwałd to miejsce objawień 1877 roku, które Watykan oficjalnie uznał jako jedyne, prawdziwe miejsce objawień maryjnych w Polsce. Tym samym jest to miejsce tej samej rangi co Lourdes we Francji czy Fatima w Portugalii.

— Joanna Kiewisz-Wojciechowska
Przewodnik turystyczny PTTK po Gietrzwałdzie

Droga Krzyżowa w Gietrzwałdzie - Kalwaria na wzgórzu na 130. rocznicę objawień

Droga Krzyżowa w Gietrzwałdzie to osobna, monumentalna inwestycja sakralna - nie fragment sanktuarium, ale samodzielny kompleks pielgrzymkowy na zboczu wzgórza.

CechaOpis
Poświęcona27 czerwca 2007 - przez abp. Wojciecha Ziembę (130. rocznica objawień)
Stacje14 - zadaszone kapliczki z figurami Męki Pańskiej
ProjektantMarcin Dutko (Warszawa) - figury: Jan Stępkowski ze Strzegowa
TrasaOd Cudownego Źródełka pod lasem na wzgórze nad sanktuarium
DostępnośćCały rok, wstęp bezpłatny

Koncepcja budowy zrodziła się w latach 90. XX wieku, prace ruszyły pod koniec dekady, a uroczyste poświęcenie odbyło się 27 czerwca 2007 roku - w 130. rocznicę pierwszego objawienia.

Czternaście stacji

Wykonano je jako zadaszone kapliczki - nie nagie krzyże na otwartym terenie, ale solidne obiekty architektoniczne chronione przed deszczem i śniegiem. Figury rzeźbiarskie z wizerunkami scen Męki Pańskiej wykonał Jan Stępkowski ze Strzegowa (zm. 12 III 2011). Projekt architektoniczny przygotował Marcin Dutko z Warszawy, prace budowlane prowadziło olsztyńskie przedsiębiorstwo Skorłutowski S.C.

Stacje Drogi Krzyżowej w Gietrzwałdzie
Stacje Drogi Krzyżowej w Gietrzwałdzie

Trasa zaczyna się przy Cudownym Źródełku i biegnie pod lasem w górę wzgórza ponad sanktuarium. To naturalne zamknięcie obchodu sanktuaryjnego - od bazyliki, przez kapliczkę i alejkę różańcową do źródełka, a stamtąd Drogą Krzyżową na wzgórze. Dla grup pielgrzymkowych, które chcą spędzić w Gietrzwałdzie więcej czasu, to idealna struktura całodziennego programu. Dostępna cały rok, bezpłatnie.

Droga Krzyżowa jest często niedoceniana przez turystów skupionych na bazylice - co jest sporym błędem. Widoki z górnych stacji na sanktuarium i okoliczne warmińskie wzgórza są wyjątkowe, szczególnie wiosną i jesienią.

Kapliczka Świętego Józefa - świadectwo proboszcza

Kaplica Świętego Józefa to jeden z mniej oczywistych obiektów przy sanktuarium, ale z historycznego punktu widzenia - niezwykle ważny.

CechaOpis
LokalizacjaPrzy zabudowaniach plebanii (ok. 1915 r.), przy kościele
HistoriaZbudowana po 1877 - po osobistej wizji ks. Weichsla
KrużgankiDrewniane - dobudowane dla zwiększenia pojemności
Funkcja dziśMiejsce modlitwy, spowiedzi i Komunii Św. podczas większych uroczystości
WstępBezpłatny
Kaplica Św, Jóżefa przy kościele w Gietrzwałdzie
Kaplica Św, Jóżefa przy kościele w Gietrzwałdzie

Stoi bezpośrednio przy zabudowaniach plebanii i jest świadectwem osobistej pobożności i doświadczeń ks. Augustyna Weichsla.

Koncepcja budowy zrodziła się m.in z pobożności ks. Weichsela do świętego, ale też pod wpływem kobiet, które według przekazów - miały osobiście doznać wizji Świętego Józefa

Ksiądz Weichsel miał być przekonywany o prawdziwości objawień Świętego Józefa i zachęcał do ich obrony mimo pruskich represji. To objawienie nigdy nie zostało formalnie zatwierdzone przez Kościół, ale proboszcz wzniósł ceglana kaplicę wotywną jako akt wiary i wdzięczności. Z upływem lat bryłę uzupełniono o drewniane krużganki, które zwiększyły pojemność obiektu i nadały mu charakterystyczny wygląd - cegła i drewno w jednej całości.

Dziś kaplica pełni bardzo praktyczną funkcję: w dniach odpustowych, gdy bazylika nie jest w stanie obsłużyć wszystkich pielgrzymów, właśnie tutaj organizuje się masową spowiedź i rozdzielanie Komunii Świętej. Warto podejść bliżej i usiąść na ławeczce obok figury Świętego Józefa, cicho i kameralnie, z dala od głównego ruchu turystycznego.

Cmentarz parafialny i grób księdza Augustyna Weichsla - obrońcy wizjonerek

Przy kościele znajduje się grób ks. Augustyna Weichsela, ówczesnego, niemieckiego proboszcza.

CechaOpis
Lokalizacja - grób proboszczaTuż przy wejściu do bazyliki
Cmentarz za wzgórzemXIX-wieczne nagrobki żeliwne i kamienne, tablice pamiątkowe
WstępBezpłatny, teren otwarty
Grób proboszcza ks. Weichsla z czasów objawień
Grób proboszcza ks. Weichsla z czasów objawień

Grób proboszcza z czasów objawień

To on uwierzył polskim wizjonerkom w czasach, gdy władze pruskie traktowały objawienia jako narzędzie polskiej agitacji. Płacił za tę wiarę wielokrotnie: dostawał drakońskie grzywny od pruskiej administracji, był inwigilowany, oskarżany o spiskowanie przeciw Rzeszy. Kilka dni spędził nawet w areszcie państwowym w Olsztynie. Mimo to nie wycofał się - i to jego upór sprawił, że Gietrzwałd stał się prawdziwym sanktuarium, a nie tylko lokalną ciekawostką.

Warto zatrzymać się przy cmentarzu na chwilę - dla grup szkolnych i historycznie zainteresowanych to doskonałe uzupełnienie wizyty w bazylice. Historia Weichsla to nie jest historia świętości - to historia odwagi cywilnej i lojalności wobec wiernych w czasach politycznych prześladowań.

Zabytkowy cmentarz parafialny

Za wzgórzem, na tyłach ostatniej stacji Drogi Krzyżowej znajduje się parafialne miejsce pochówku - to rezerwuar warmińskiej historii przełomu XIX i XX wieku. Zachowane nagrobki z XIX wieku mówią wiele o demografii tej ziemi: polskie i niemieckie nazwiska na przemian, żeliwne krzyże, kamienne obeliski i kute tablice.

Kaplica Adoracji pw. św. Józefa działająca całą dobę

Kaplica Wieczystej Adoracji pw. św. Józefa w Gietrzwałdzie to miejsce szczególne – bardzo ciche, bardzo skupione. Kiedy się tu wchodzi, od razu czuć, że to przestrzeń inna niż pozostałe części sanktuarium. Nie przychodzi się tu po to, żeby zwiedzać, ale żeby po prostu pobyć chwilę w ciszy.

CechaOpis
Oficjalna nazwaKaplica Adoracji pw. św. Józefa
LokalizacjaNa przeciwko bocznych drzwi do bazyliki
GodzinyCałodobowo - 24 h / 7 dni w tygodniu, przez cały rok
Otwarta 8 września 2025 r.
WstępBezpłatny

Kaplica została otwarta 8 września 2025 roku i od tego momentu trwa tu nieustanna adoracja Najświętszego Sakramentu – przez całą dobę, siedem dni w tygodniu. To możliwe dzięki osobom, które zapisują się na konkretne godziny czuwania. Nazywa się ich „Strażnikami Eucharystii” i to właśnie oni sprawiają, że modlitwa nigdy tu nie ustaje.

Samo wnętrze jest proste, bez nadmiaru ozdób – są ławki, spokojne światło, witraże, które subtelnie budują atmosferę skupienia. Wszystko podporządkowane jest jednemu celowi: wyciszeniu i spotkaniu z Bogiem. Kaplica powstała jako odpowiedź na wezwania do modlitwy, które pojawiły się podczas objawień w Gietrzwałdzie w 1877 roku, dlatego wielu pielgrzymów traktuje ją jako naturalne dopełnienie tego miejsca.

Jeśli będziecie tu Państwo, warto zajrzeć choć na chwilę. Nawet kilka minut spędzonych w ciszy potrafi zostawić bardzo głębokie wrażenie.

Kaplica wieczystej adoracji w Gietrzwałdzie
Kaplica wieczystej adoracji w Gietrzwałdzie

Kaplica działa 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu. Centralnym elementem wystroju jest rzeźbiona figura Matki Bożej połączona z monstrancją do wystawiania Hostii. To przestrzeń ciszy - przeznaczona dla adoracji, nie dla grupowego zwiedzania. Wstęp bezpłatny, bez obowiązku wcześniejszej rejestracji.

Dla grup, które spędzają w Gietrzwałdzie cały dzień lub nocują przy sanktuarium, Kaplica Pokoju jest szczególnie wartościowa. W bazylice w ciągu dnia panuje ruch - tu zawsze jest cisza. Dla turystów niezwiązanych z pielgrzymką warto zaznaczyć: to przestrzeń sacrum, wymagająca stosownego zachowania i stroju.

Księgarnia Andrzeja Samulowskiego - pierwsza polska księgarnia na Warmii

Wychodząc z bazyliki w Gietrzwałdzie, po prawej stronie ulicy stoi nieduży dom z mosiężną tablicą pamiątkową i rzeźbionym popiersiem przed wejściem.

Budynek Księgarni Samulowskiego w Gietrzwałdzie
Budynek Księgarni Samulowskiego w Gietrzwałdzie

To jeden z najważniejszych adresów w historii polskości na Warmii - dom Andrzeja Samulowskiego, poety, działacza i założyciela pierwszej polskiej księgarni na całym historycznym terytorium Warmii.

CechaOpis
AdresNaprzeciwko wejścia do sanktuarium, Gietrzwałd Rejestr zabytków nr a-1198 - wpis 19 września 1973 6 kwietnia 1878 - pierwsza polska księgarnia na Warmii Bolesław Marschall z Reszla - przed wejściem Zewnętrze z tablicą i popiersiem - wnętrze niedostępne standardowo
Data otwarcia6 kwietnia 1878 - pierwsza polska księgarnia na Warmii
PopiersieBolesław Marschall z Reszla - przed wejściem
ZwiedzanieZewnętrze z tablicą i popiersiem - wnętrze niedostępne standardowo

Andrzej Samulowski

Urodził się 2 kwietnia 1840 roku w Sząbruku w biednej chłopskiej rodzinie. Ukończył tylko szkołę elementarną, ale przez całe życie nadrabiał wiedzą i determinacją. Osiedlił się w Gietrzwałdzie około 1877 roku - w samym środku objawień - i 6 kwietnia 1878 roku otworzył tu pierwszą polską księgarnię na Warmii. Szyld nad wejściem głosił: Buch-und Papierhandlung - Księgarnia - A. Samulowski.

Narzędzia z introligatorni Samulowskiego
Narzędzia z introligatorni Samulowskiego

Czasy Kulturkampfu

Gdy kanclerz Bismarck systematycznie tępił język polski w szkołach, sądach i kościołach warmińskich, Samulowski zaopatrywał całą Warmię w polskie elementarze, modlitewniki, katechizmy i beletrystykę. Sprowadzał książki z Poznania, Śląska, Grudziądza i Chełmna. Był też jednym z pierwszych sprzedawców dewocjonaliów w Gietrzwałdzie - różańce i medaliki sprzedawały się jak ciepłe bułeczki w strumieniu pielgrzymów.

Pamiątki po Samulowskim
Pamiątki po Samulowskim

Dom "Gazety Olsztyńskiej"

W 1886 roku Samulowski był współzałożycielem Gazety Olsztyńskiej - pierwszej polskojęzycznej gazety Warmii. Pierwszy próbny numer wyszedł 25 marca 1886 roku właśnie w tym domu przy sanktuarium. Kiedy w 1920 roku odbywał się plebiscyt o przynależności Warmii, Samulowski wywiesił polską flagę na swoim budynku - i ściągnął na siebie ataki niemieckich bojówek. Nie wyjechał. Powiedział: Ja z Gietrzwałdu się nie ruszę, tu chcę Bogu oddać duszę.
Zmarł 10 kwietnia 1928 roku.

Wnętrze zakryte

Budynek wpisano do rejestru zabytków 19 września 1973 roku pod numerem a-1198. Popiersie przed domem to dzieło Bolesława Marschalla z Reszla. Wnętrze nie jest standardowo udostępniane zwiedzającym, ale tablicę i popiersie można obejrzeć z zewnątrz - i to naprawdę warte kilku minut zatrzymania. Samulowski dopełnia obraz Gietrzwałdu: Maryja mówiła tu po polsku, a on zadbał żeby po polsku pisano.

Ppmnik Andrzeja Samulowskiego w Gietrzwałdzie
Ppmnik Andrzeja Samulowskiego w Gietrzwałdzie

Gietrzwałdzkie Deskale - wiejska galeria na ścianach stodół

Deskale to jeden z tych pomysłów, które brzmią skromnie, a robią ogromne wrażenie w terenie. Chodzisz po wsi i nagle na bocznej ścianie starej stodoły widzisz dwumetrową twarz kobiety w warmińskim czepcu.

Deskale Arkadiusza Andrejkowa w Gietrzwałdzie
Deskale Arkadiusza Andrejkowa w Gietrzwałdzie
CechaOpis
Czym sąMurale na drewnianych powierzchniach (nie murowanych) - stąd deskal, nie fresk
AutorArkadiusz Andrejkow z Sanoka - projekt Cichy Memoriał
Ile14 deskali w gminie Gietrzwałd i okolicach
TablicePrzy każdym: trójjęzyczna tabliczka (PL/EN/DE) z oryginalnym zdjęciem archiwalnym
MapkaBezpłatna w Gminnej Informacji Turystycznej w Gietrzwałdzie

Pod spodem trójjęzyczna tabliczka z czarno-białym zdjęciem archiwalnym z lat 60. XX wieku. Patrzysz na fotografię, patrzysz na malowidło - i rozumiesz, że ktoś tu mieszkał. Naprawdę.

Deskale malowane

Deskal to malowidło ścienne aplikowane wyłącznie na drewnianej powierzchni. To kluczowe słowo: drewno, nie mur. Fresk i mural powstają na tynku lub cegle - deskal na słojach starej, wietrzejącej deski. Starzeje się razem z budynkiem.

Twórcą wszystkich 14 obiektów w gminie jest Arkadiusz Andrejkow z Sanoka, realizator ogólnopolskiego projektu artystycznego Cichy Memoriał. Jego zasada: portretuje wyłącznie prawdziwych, lokalnych ludzi na podstawie oryginalnych fotografii. Jedno malowidło - jeden dzień pracy.

Inicjatorką całego przedsięwzięcia w Gietrzwałdzie była siedmioosobowa grupa lokalnych aktywistek - Komitet Kulturalny G7 - która przy okazji 670. rocznicy istnienia Gietrzwałdu w 2020 roku zaprosiła Andrejkowa do wsi.

Przy każdym dziele zamocowana jest trójjęzyczna tabliczka (polski, angielski, niemiecki) z oryginalnym czarno-białym zdjęciem archiwalnym, które posłużyło Andrejkowowi jako wzór. Bezpłatna mapka z lokalizacjami wszystkich deskali dostępna jest w Gminnej Informacji Turystycznej.

Poznaj też dalsze losy widzącej z Gietrzwałdu, która może zostać ogłoszonabłogosławionąa może i świętą.

Izba Muzealna - Warmińska Chałupka

Izba Muzealna zwana Warmińską Chałupką to skromna, ale autentyczna perełka na mapie Gietrzwałdu.

CechaOpis
Adresul. Kościelna 11, Gietrzwałd (przy Gofrowni Warmińskiej)
WstępDobrowolny datek
GodzinySezonowo, letnie środy 14:00–17:00 - potwierdzaj telefonicznie
KontaktPani Małgorzata, tel. 783 570 528

Zarządzana przy Centrum Kulturalno-Bibliotecznym, mieści ok. 150 oryginalnych przedmiotów codziennego użytku z XIX i początków XX wieku - narzędzia rolnicze, wyroby rzemieślnicze, tekstylia, wyposażenie izby chłopskiej.

Dwa eksponaty, które zwracają szczególną uwagę: po pierwsze, ręcznie haftowana poduszka z godłem Rzeczypospolitej z 1929 roku - to rok po plebiscycie 1920, kiedy Warmia pozostała w Niemczech. Ktoś tu haftował polskie godło mimo przegranego głosowania. Po drugie: ślómbank - tradycyjna warmińska ława, która była jednocześnie skrzynią do spania i schowkiem na pościel. W małej izbie bez miejsca na łóżko to był mebel wszechstronny. Takich mebli nie zobaczysz w żadnym innym muzeum w regionie.

Izba czynna sezonowo - głównie letnie środy 14:00–17:00. Przed wizytą zadzwoń do pani Małgorzaty pod numer 783 570 528 i potwierdź godziny - w różnych sezonach harmonogram bywa inny. Wstęp bezpłatny, dobrowolny datek mile widziany.

Muzeum Objawień Matki Bożej i Różańca Świętego - nowe, otwarte w 2026 roku

12 kwietnia 2026 roku, w Niedzielę Miłosierdzia Bożego, Arcybiskup Metropolita Warmiński Józef Górzyński poświęcił nowe Muzeum Objawień Matki Bożej i Różańca Świętego w Gietrzwałdzie.

Figura Maryi w Muzeum objawień i różańca świętego w Getrzwałdzie
Figura Maryi w Muzeum objawień i różańca świętego w Getrzwałdzie
CechaOpis
Adresul. Olsztyńska 9, Gietrzwałd (strona: muzeumgietrzwald.pl)
FundatorDr Kazimierz Krawczyk, Fundacja Święty Olaf - koszt 5 mln zł (środki własne)
Figura MBMirosław Gołofit z Krakowa - snycerstwo z lipy, 3 lata pracy
Godziny i biletySprawdź aktualne: muzeumgietrzwald.pl

Muzeum zbudował ze środków własnych dr Kazimierz Krawczyk - lekarz z polskim i norweskim obywatelstwem, działający wcześniej przy premierze Olszewskim i prowadzący praktykę m.in. w Tybecie, na Grenlandii i w Amazonii. Budowa trwała od 2019 roku i kosztowała 5 milionów złotych.

Centrum ekspozycji stanowi spektakularna rzeźba z litego drewna lipowego - Matka Boża Królowa Polski z jabłkiem i berłem, dokładnie tak jak opisywały wizjonerki. Autorem jest krakowski snycerz Mirosław Gołofit - praca trwała trzy lata.

Zaznaczam jako przewodnik: muzeum jest inicjatywą prywatną, niezwiązaną z parafią ani kurią warmińską. Ma wyraźny, ideowy profil - co do godzin otwarcia i cen biletów sprawdź zawsze aktualne dane na muzeumgietrzwald.pl, gdyż obiekt jest świeżo po otwarciu i informacje mogą się zmieniać.

Sklepy z dewocjonaliami i pamiątkami - co kupić i gdzie

Sklep z dewocjonaliami przy Domu Pielgrzyma im. Jana Pawła II to główny punkt sprzedaży pamiątek w Gietrzwałdzie.

Jedną z najczęstszych pamiątek z Gietrzwałdu jest płócienko - niewielki kawałek pobłogosławionej tkaniny, sprzedawany w sklepikach przy bazylice. Tradycja sięga 5 lipca 1877 roku, gdy podczas objawień Matka Boża powiedziała: "Płótno powinno leżeć na ziemi". Współczesne płócienka są formą tej tradycji - prosty znak wiary, który pielgrzymi zabierają ze sobą do domu.

CechaOpis
Sklep przy Domu JP IINa parterze - dewocjonalia, medaliki, różańce, książki o objawieniach
Przy sanktuariumPunkty handlowe czynne sezonowo - głównie przed odpustami
Woda ze ŹródełkaButelkowanie na miejscu - nie sprzedawana komercyjnie

Znajdziesz tu medaliki, różańce, obrazki, figurki Matki Bożej Gietrzwałdzkiej, książki o historii objawień i literaturę maryjną.

Wodę z Cudownego Źródełka można nalewać do własnych butelek bezpośrednio przy studni - kranów jest kilka i są przystosowane do napełniania kanistrów. Woda nie jest butelkowana ani sprzedawana komercyjnie.

Atrakcje w okolicy Gietrzwałdu

Po zwiedzaniu sanktuarium warto też zajrzeć do atrakcji w okolicy Gietrzwałdu. Zaledwie 5 km od sanktuarium leżą Woryty, rodzinna wieś wizjonerki Barbary Samulowskiej, gdzie również znajdziesz piękne deskale. Warto odwiedzić Leśne Arboretum Warmii i Mazur w Kudypach (ok. 10 km) oraz odpocząć nad jeziorem Wulpińskim. Bliskość Olsztyna (20 km) pozwala na szybki wypad do stolicy regionu.

Baner reklamowy

Zwiedzaj Gietrzwald z przewodnikiem lub audioprzewodnikiem

Gietrzwałd to miejsce, gdzie każdy szczegół ma swoją historię - i warto ją usłyszeć od kogoś, kto zna je na pamięć. Jako licencjonowany przewodnik PTTK po Warmii i Mazurach oprowadzam po Gietrzwałdzie grupy przez cały rok: parafie, szkoły, koła gospodyń wiejskich, rodziny i turystów indywidualnych.

Pielgrzymon i turystom indywidualnym, rodzinom, parom, znajomym (do 9 os.) polecamy Audioprzewodniki po Warmii i Mazurach - VoxTravel.pl. To opracowane przez nas (usłyszycie mnie też w słuchawkach) kilkunasto-, a nawet kilkudziesięcio- odcinkowe słuchowisko "krok po kroku" o atrakcjach, historii i ciekawostkach wybranych miast tego regionu.

Audioprzewodnik po Gietrzwałdzie to głęboka opowieść o objawieniach, wizjonerkach i cudach, a także spacer szlakiem Deskali.

Najczęściej zadawane pytania

Jaka jest główna atrakcja Gietrzwałdu? +
Najważniejszym punktem jest Sanktuarium Maryjne z Bazyliką, Kapliczką Objawień oraz Cudownym Źródełkiem, przyciągające pielgrzymów z całego świata.
Ile czasu potrzeba na zwiedzanie Gietrzwałdu? +
Na spokojne odwiedzenie sanktuarium, modlitwę i spacer do źródełka warto przeznaczyć około 2-3 godzin. Jeśli chcesz zobaczyć deskale, dodaj kolejną godzinę.
Co zobaczyć w okolicy Gietrzwałdu? +
Warto odwiedzić wieś Woryty z kolejnymi deskalami, Arboretum w Kudypach oraz pobliskie jeziora, np. Giłwa w Rentynach.
Co warto zobaczyć w sanktuarium gietrzwałdzkim? +
Najważniejsze atrakcje sanktuarium gietrzwałdzkiego to: Bazylika Narodzenia NMP z cudownym obrazem Matki Bożej Gietrzwałdzkiej koronowanym w 1967 roku, Kapliczka Objawień z fragmentem klonu, Cudowne Źródełko pobłogosławione 8 września 1877 roku, Aleja Różańcowa z 15 kapliczkami i całodobowa Kaplica Adoracji. Dla pełnego zwiedzania potrzeba około 2-3 godzin.
Czy w Gietrzwałdzie jest Aleja Różańcowa? +
Tak. Aleja Różańcowa w Gietrzwałdzie to grabowa alejka prowadząca od bazyliki do Cudownego Źródełka, wzdłuż której ustawiono 15 kapliczek różańcowych - po jednej na każdą tajemnicę różańca. Zbudowano je w latach 1976-1977 z okazji jubileuszu 100-lecia objawień. Spacer alejką trwa 5-10 minut modlitewnym tempem.

Podsumowanie

Odkryj niezwykłą historię jedynych polskich objawień i poczuj atmosferę warmińskiej wsi z przewodnikiem MazuryTravel.pl. Gietrzwałd to miejsce, które zostaje w sercu na zawsze.

Źródła:

Sanktuarium Matki Bożej Gietrzwałdzkiej – oficjalna strona
Centrum Kulturalno-Biblioteczne w Gietrzwałdzie (Deskale)
Źródła, opracowania i własna wiedza z praktyki przewodnickiej MazuryTravel.pl

Joanna Kiewisz-Wojciechowska
Przewodnik turystyczny po Gietrzwałdzie
ZAMÓW TERAZ
Autor
Joanna Kiewisz-Wojciechowska
Od ponad 25 lat zawodowo zajmuje się opowiadaniem historii – najpierw jako dziennikarka i reportażystka, a dziś także jako licencjonowana przewodniczka PTTK po Warmii i Mazurach
Joanna Kiewisz-Wojciechowska

Chcesz odwiedzić Warmię i Mazury? Szukasz licencjonowanego przewodnika?
Zapraszam do kontaktu! Nasi Klienci pochodzą głównie z polecenia.
Dołącz do grona zadowolonych Klientów.

Joanna Kiewisz-Wojciechowska
Licencjonowany przewodnik turystyczny

604 52 18 52

pttk 1 logo png transparent   blacha red

 

Dołącz do społeczności

    Zapytaj o wycieczkę:



    Zamknij menu