Płócienko z Gietrzwałdu - co to jest i jak go używać?

Płócienko z Gietrzwałdu - co to jest i skąd pochodzi tradycja?

Płócienko z Gietrzwałdu (nazywane też płócienkiem gietrzwałdzkim) to niewielki kawałek pobłogosławionej tkaniny, kupowany przez pielgrzymów w sanktuarium Matki Bożej Gietrzwałdzkiej i przykładany do chorych miejsc lub kładziony przy łóżku chorego.

Tradycja sięga 5 lipca 1877 r., kiedy podczas objawień w Gietrzwałdzie Maryja powiedziała wprost: „Płótno powinno leżeć na ziemi". Współczesne płócienko jest formą pamiątki pielgrzymkowej nawiązującej do tamtych słów - prosty znak wiary, który pielgrzymi zabierają ze sobą do domu.

W Polsce mamy jedno miejsce, w którym objawienia maryjne zostały oficjalnie uznane przez Kościół katolicki - to właśnie Gietrzwałd. Latem 1877 r. dwóm warmińskim dziewczynkom, trzynastoletniej Justynie Szafryńskiej i dwunastoletniej Barbarze Samulowskiej, ukazywała się Maryja na klonie obok kościoła. Maryja przedstawiła się słowami „Niepokalane Poczęcie", a objawienia w Gietrzwałdzie trwały od 27 czerwca do 16 września - ponad 160 razy. To w trakcie tych objawień narodziła się tradycja płótna.

Pierwsi pielgrzymi przybywający do Gietrzwałdu w lipcu 1877 r. przynosili ze sobą chorych i słabych. Szukali dla nich łaski uzdrowienia. Płótno stało się namacalnym znakiem obecności Maryi - czymś, co można dotknąć, kiedy nie można zobaczyć. Tradycja przetrwała do dziś, choć w innej formie niż w XIX w.

5 lipca 1877 - dzień, w którym Maryja powiedziała „Płótno powinno leżeć na ziemi"

5 lipca 1877 r. na klonie, na którym ukazywała się Maryja w Gietrzwałdzie, zawieszono płótno - zgodnie ze zwyczajem praktykowanym wówczas w miejscach świętych, aby chorzy mogli go dotykać.

Justyna i Barbara poprosiły wtedy Matkę Bożą, aby pobłogosławiła to płótno. Odpowiedź zaskoczyła wszystkich obecnych: „Płótno powinno leżeć na ziemi". Nie na klonie, nie w górze - na ziemi, dostępne dla każdego.

Cytat zachowany jest w protokołach komisji biskupiej z 1877 r. i przedrukowany w „Studiach Warmińskich" t. XIV (Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, Olsztyn 1977) - jubileuszowym tomie wydanym w setną rocznicę objawień. Te trzy słowa są jednym z najczęściej cytowanych zdań Maryi z Gietrzwałdu. Mówią wiele o charakterze tych objawień: Maryja była tu blisko ludzi, nie ponad nimi.

Słowa „na ziemi" nie były przypadkowe. W tradycji warmińskiej XIX w. relikwie i pobłogosławione tkaniny zawieszano wysoko - na drzewach, na ołtarzach, w kapliczkach. Maryja w Gietrzwałdzie odwróciła ten porządek. Chorzy mieli dotykać płótna leżącego na ziemi, w pełnej dostępności.

Płócienko a płótno z Gietrzwałdu - czym się różnią?

Płótno z Gietrzwałdu to oryginalna XIX-wieczna tradycja - duży kawałek tkaniny, który pielgrzymi przykładali do chorych ciał lub kładli na ziemi pod klonem objawień. Płócienko to współczesna forma tej tradycji - mała pamiątka pielgrzymkowa, niewielki pobłogosławiony kawałek tkaniny, który zabiera się do domu. Różnica jest praktyczna: płótno było wspólne, płócienko jest osobiste.

Sens duchowy zostaje ten sam.

Określenia często używa się zamiennie, ale w sanktuarium gietrzwałdzkim warto je rozróżniać. Płótna w XIX w. były duże - wielometrowe pasy materiału przynoszone przez całe pielgrzymki. Pielgrzymi przy nich modlili się i prosili o uzdrowienie. Niektóre płótna zachowały się w archiwum sanktuarium do dziś.

Jak używać płócienka z Gietrzwałdu - tradycja i praktyka pielgrzymkowa

Płócienko z Gietrzwałdu używa się jako pomocy w modlitwie wstawienniczej do Matki Bożej Gietrzwałdzkiej. Tradycyjnie pielgrzymi przykładają je do chorych miejsc ciała, kładą przy łóżku chorego lub trzymają w dłoni podczas modlitwy. Płócienko nie ma mocy własnej - jest znakiem, który pomaga skupić modlitwę.

Działa tak, jak działa każdy religijny znak: przez wiarę osoby, która się modli, a nie przez sam materiał.

To jedna z tych rzeczy, o których opowiadam grupom, gdy stoimy przy Kapliczce Objawień - bo łączy 1877 r. z tym, co dzieje się tutaj każdego dnia. Pielgrzymi wciąż przyjeżdżają z prośbami o uzdrowienie. I wciąż używają płócienek.

Gdzie kupić płócienko z Gietrzwałdu i ile kosztuje?

Płócienko z Gietrzwałdu kupuje się w sklepikach przy Bazylice Narodzenia NMP w Gietrzwałdzie - bezpośrednio na terenie sanktuarium. Działają tam dwa główne punkty sprzedaży dewocjonaliów, otwarte w godzinach otwarcia bazyliki.

Cena płócienka jest symboliczna i waha się od kilku do kilkunastu złotych - zależnie od rozmiaru, wykończenia i tego, czy jest sprzedawane samodzielnie, czy w komplecie z medalikiem lub książeczką. Płócienek nie kupuje się w sklepach internetowych ani w sieciach sprzedaży dewocjonaliów. Tradycja zakłada, że pielgrzym sam przyjeżdża po nie do sanktuarium - to część obrzędu pielgrzymkowego. Wszystkie sprzedawane w sklepikach przy Bazylice są pobłogosławione przez kapłana z sanktuarium.

Część grup pielgrzymkowych prosi przewodnika o pomoc w wyborze - bo płócienka różnią się haftem, oprawą, materiałem. Najprostsze są lniane, kwadratowe, około 10x10 cm. Bardziej rozbudowane mają wyhaftowany wizerunek Matki Bożej Gietrzwałdzkiej lub fragment cytatu „Odmawiajcie różaniec".

Płócienko Maryi z Gietrzwałdu - dlaczego pielgrzymi mu ufają?

Pielgrzymi ufają płócienku z Gietrzwałdu nie ze względu na sam materiał, ale ze względu na słowa Maryi z 5 lipca 1877 r. i dziedzictwo objawień, które Kościół oficjalnie uznał.

Gietrzwałd to jedyne miejsce w Polsce, gdzie objawienia maryjne zostały zatwierdzone przez Kościół - dekretem biskupa Józefa Drzazgi z 11 września 1977 r. Płócienko jest fizycznym znakiem tej historii. Łączy konkretne miejsce, konkretną datę i słowa, które Maryja wypowiedziała do dwóch warmińskich dziewczynek.

Sanktuarium prowadzi „Księgę łask i uzdrowień otrzymanych za przyczyną NMP w Gietrzwałdzie" - prowadzoną od 1962 r. przez ks. Franciszka Węglarczyka, obejmującą oświadczenia od 1947 r. Wpisy dotyczą uzdrowień, ale też próśb wysłuchanych w innych intencjach. Część świadectw odwołuje się do modlitwy z płócienkiem.

Tradycja płótna na Warmii - inne sanktuaria, podobne praktyki

Tradycja błogosławienia tkanin nie jest unikalna dla Gietrzwałdu - praktykowano ją również w innych warmińskich sanktuariach, takich jak Stoczek Klasztorny czy Święta Lipka.

Co jednak wyróżnia płócienko gietrzwałdzkie, to bezpośredni cytat Maryi z 1877 r., który nadał tradycji konkretne znaczenie. W Świętej Lipce czy Stoczku Klasztornym mówimy o ogólnej praktyce religijnej. W Gietrzwałdzie - o słowach Matki Bożej.

Drugą cechą wyjątkową Gietrzwałdu jest fakt, że tradycja płótna jest udokumentowana w protokołach komisji biskupiej. Komisja powołana przez biskupa warmińskiego Filipa Krementza w sierpniu 1877 r. zapisywała wszystkie wypowiedzi dziewczynek i wszystkie reakcje pielgrzymów. Cytat „Płótno powinno leżeć na ziemi" znajduje się w aktach kurii biskupiej z 1877 r. - dziś dostępnych w polskim przekładzie u ks. Pawła Rabczyńskiego (Olsztyn 2022).

Z czym łączyć wizytę w sanktuarium Gietrzwałdzkim - wskazówki przewodniczki PTTK

Dla pielgrzymów przyjeżdżających do Gietrzwałdu pierwszy raz polecam pełną trasę zwiedzania: Bazylika Narodzenia NMP, Kapliczka Objawień i Cudowne Źródełko.

Joanna Kiewisz-Wojciechowska oprowadza po Gietrzwałdzie grupy pielgrzymkowe i indywidualnych zwiedzających. Tłumaczy historię objawień, prowadzi przez całą trasę sanktuarium, pomaga w wyborze pamiątek. Zwiedzanie z licencjonowaną przewodniczką PTTK to dwie godziny z konkretnymi datami, cytatami i kontekstem - inaczej niż samodzielnie.