Czy Kętrzyn to Warmia czy Mazury? Sprawdź odpowiedź

Czy Kętrzyn leży na Warmii czy na Mazurach?

Kętrzyn leży na Mazurach, w historycznej krainie Barcja (niem. Bartenland) - na ziemiach pruskiego plemienia Bartów. Nigdy nie był częścią dominium warmińskiego. Miasto założono jako krzyżacki Rastenburg w 1357 roku, po sekularyzacji w 1525 roku pozostawało protestanckie aż do 1945 roku.

Granica historycznej Warmii biegnie kilkanaście kilometrów na zachód od Kętrzyna - przy Reszlu, który był jednym z 13 miast warmińskich. Choć dziś Kętrzyn i Reszel leżą w tym samym powiecie kętrzyńskim, kulturowo dzielą je wieki różnej historii. Reszel był katolickim miastem biskupów warmińskich, Kętrzyn - protestanckim Rastenburgiem.

Współczesny Kętrzyn liczy około 28 tysięcy mieszkańców, jest siedzibą powiatu kętrzyńskiego w województwie warmińsko-mazurskim. Pełne różnice między obiema krainami opisaliśmy w artykule "Warmia a Mazury - różnice, granica, podział i mapa".

Dlaczego Kętrzyn dawniej nazywał się Rastenburg?

Nazwa Rastenburg pochodzi od pruskiej osady Rast, którą Krzyżacy podbili na początku XIV wieku. W 1329 roku wybudowali tam drewnianą strażnicę nad rzeką Guber, a w 1357 roku wielki mistrz nadał osadzie prawa miejskie. Polscy osadnicy spolszczyli nazwę na Rastembork. Współczesna nazwa "Kętrzyn" pojawiła się dopiero w 1946 roku.

Zmianę nazwy zawdzięcza miasto Wojciechowi Kętrzyńskiemu (1838-1918) - historykowi i działaczowi narodowemu, który w XIX wieku walczył z germanizacją Mazurów i Warmiaków. Urodził się jako Adalbert von Winkler w Łuczanach (dziś Giżycko), później przyjął polskie nazwisko po matce. Mówiono o nim, że "wrócił Mazury Polsce, a Polskę Mazurom".

W Kętrzynie uczył się w miejscowym gimnazjum. Większość dorosłego życia spędził jednak we Lwowie. Wybór jego nazwiska dla nowej polskiej nazwy miasta wynikał z patriotycznej symboliki: oto miasto, które chce zerwać z pruską przeszłością, otrzymuje nazwę po Polaku z Mazur walczącym o polskość regionu.

Co warto zobaczyć w Kętrzynie?

Najważniejszym zabytkiem Kętrzyna jest zamek krzyżacki z drugiej połowy XIV wieku, zbudowany na cyplu nad dawnym Stawem Młyńskim. Składa się z trzech skrzydeł, mieścił kaplicę, refektarz i mieszkania prokuratora krzyżackiego. Dziś w zamku znajduje się Muzeum im. Wojciecha Kętrzyńskiego z ekspozycjami historycznymi i archeologicznymi.

Drugim ważnym zabytkiem jest gotycki kościół farny pw. św. Jerzego (obecnie św. Piotra i Pawła) z XIV-XV wieku - z imponującym sklepieniem siatkowym z 1515 roku, należącym do najpiękniejszych w regionie. Kościół jest obronny, jego mury stanowiły część systemu fortyfikacji miejskich. Drugi historyczny kościół - św. Jana Chrzciciela - od 1945 roku jest świątynią rzymskokatolicką (wcześniej ewangelicki).

W mieście zachowały się też fragmenty murów obronnych z XIV-XV wieku, gotyckie mosty, spichlerz z XVIII wieku. Kętrzyn słynie również z podziemnych tuneli przebiegających pod miastem - to relikt po niemieckim okresie. Niedaleko Kętrzyna leży lotnisko Wilamowo z odbywającymi się tu wydarzeniami lotniczymi typu "Mazury AirShow".

Kętrzyn jako punkt wypadowy - co jest w okolicy?

Kętrzyn to jeden z najlepszych punktów wypadowych do zwiedzania północnej części Mazur i wschodniej Warmii. W promieniu 25 kilometrów znajdują się Wilczy Szaniec (8 km), Święta Lipka (18 km), Mamerki (20 km), Reszel (16 km, warmiński), Sztynort (25 km) - wszystkie te miejsca można odwiedzić w jednodniowych wycieczkach z Kętrzyna.

Z Kętrzyna na Wilczy Szaniec do Gierłoży jedzie się 8 kilometrów na wschód drogą wojewódzką 591. W przeciwnym kierunku, około 18 kilometrów na północny zachód, leży warmińska Święta Lipka - sanktuarium maryjne na byłym terytorium książęcym, którego historię opisał niemiecki historyk Andreas Kossert. Drugi kierunek to Mamerki - kompleks bunkrów OKH (Naczelnego Dowództwa Wojsk Lądowych Wehrmachtu) z czasów II wojny światowej.

Reszel - 16 kilometrów na zachód - to już historyczna Warmia. Można tam zobaczyć zamek biskupów warmińskich i kolegiatę. Stamtąd do Świętej Lipki prowadzi słynna 6-kilometrowa Droga Różańcowa z 15 kapliczkami z XVII-XVIII wieku. To wszystko sprawia, że Kętrzyn jest idealną bazą dla zwiedzania historycznych granic Warmii i Mazur.