Czy Olsztyn to Warmia czy Mazury? Sprawdź odpowiedź

Czy Olsztyn leży na Warmii czy na Mazurach?

Olsztyn leży na Warmii, nigdy nie był częścią Mazur. To jedno z 13 historycznych miast warmińskich założonych za czasów dominium biskupów warmińskich. Olsztyn powstał w 1353 roku jako stolica komornictwa olsztyńskiego - jednego z trzech komornictw kapitulnych Warmii.

Najczęstszą przyczyną pomyłki jest fakt, że Olsztyn od 1946 roku jest stolicą województwa obejmującego obie krainy - najpierw olsztyńskiego, a od 1999 roku warmińsko-mazurskiego. Dopiero ta druga nazwa wprowadziła do języka administracyjnego oba historyczne regiony jednocześnie. Faktycznie były one administracyjnie połączone już od 1945 roku w ramach Okręgu Mazurskiego. Pełne różnice między obiema krainami opisaliśmy w artykule o różnicach i granicach Warmii i Mazur - pełne porównanie".

Herb Olsztyna przedstawia świętego Jakuba - patrona kapituły warmińskiej. To kolejny dowód warmińskiego pochodzenia miasta. Zamek olsztyński był siedzibą administratora dóbr kapituły, a wśród administratorów był Mikołaj Kopernik, który mieszkał tu w latach 1516-1521.

Olsztyn jako stolica komornictwa kapitulnego - co to znaczy?

Dominium warmińskie - czyli świeckie państwo biskupie istniejące w latach 1254-1772 - dzieliło się na 10 komornictw (3 kapitulne i 7 biskupich). Olsztyn był stolicą komornictwa olsztyńskiego, zarządzanego przez kapitułę warmińską z Fromborka, a nie bezpośrednio przez biskupa.

Kapituła warmińska liczyła 16 kanoników i to ona wybierała kolejnych biskupów. Każdy kanonik miał prawo do dóbr ziemskich, którymi zarządzał administrator wybierany spośród kanoników. W Olsztynie funkcję administratora pełnił między innymi Mikołaj Kopernik, najsłynniejszy z kanoników warmińskich.

Komornictwo olsztyńskie obejmowało wsie wokół Olsztyna w południowej części Warmii - w tym Bartąg, Gietrzwałd, Purdę, Butryny i Giławy. To jedno z trzech komornictw kapitulnych Warmii - obok fromborskiego (wokół Fromborka) i pieniężeńskiego (zwanego też melzackim, wokół Pieniężna).

Pozostałe siedem komornictw biskupich z siedzibami w Braniewie, Ornecie, Lidzbarku, Dobrym Mieście, Jezioranach, Barczewie i Reszlu podlegało bezpośrednio biskupowi rezydującemu w Lidzbarku Warmińskim. Łącznie Warmia dzieliła się więc na 10 komornictw - 3 kapitulne i 7 biskupich.

Mikołaj Kopernik w Olsztynie - dlaczego mieszkał na Warmii?

Mikołaj Kopernik mieszkał w Olsztynie w latach 1516-1521 jako administrator dóbr kapituły warmińskiej. Mieszkał w zamku kapituły, gdzie zorganizował obronę przed wojskami Zakonu Krzyżackiego w 1521 roku. To w Olsztynie i Fromborku powstała większa część jego dzieła "O obrotach sfer niebieskich".

Kopernik został kanonikiem warmińskim w 1497 roku i pozostał nim do śmierci w 1543. Mieszkał głównie we Fromborku, ale dwukrotnie pełnił funkcję administratora w Olsztynie. Pierwszy raz w 1516-1519, drugi w 1520-1521. To w olsztyńskim zamku przeprowadził słynne obserwacje astronomiczne - tablica astronomiczna autorstwa Kopernika do dziś znajduje się w jednej z komnat zamku.

Dlaczego wielu turystów myli Olsztyn z Mazurami?

Główna przyczyna pomyłki to nazwa województwa "warmińsko-mazurskie" oraz fakt, że Olsztyn jest jego stolicą. Wielu turystów zakłada, że stolica regionu turystycznego musi leżeć w jego sercu - a sercem turystycznym Polski północno-wschodniej są właśnie Mazury z jeziorami.

Drugą przyczyną jest popularność hasła "Mazury" w marketingu turystycznym. Branża hotelarska i restauracyjna używa nazwy Mazury jako synonimu całego regionu, co zaciemnia historyczne granice. W rzeczywistości Mazury zaczynają się dopiero kilkadziesiąt kilometrów na wschód od Olsztyna - granica biegnie linią Pasłęk-Biskupiec-Szczytno.

Olsztyn dziś - stolica województwa warmińsko-mazurskiego

Współczesny Olsztyn to miasto liczące około 170 tysięcy mieszkańców, stolica województwa warmińsko-mazurskiego od 1999 roku. Historyczna część miasta - starówka z zamkiem kapituły warmińskiej i katedrą św. Jakuba - to jedno z najlepiej zachowanych centrów na Warmii.

Najważniejsze warmińskie atrakcje Olsztyna to: Zamek Kapituły Warmińskiej (dziś Muzeum Warmii i Mazur), katedra św. Jakuba z XIV wieku, Wysoka Brama (jedyna zachowana z trzech historycznych bram miejskich) oraz Starówka z XIV-wiecznym układem ulic. Wszystkie pochodzą z okresu, gdy Olsztyn był warmińskim miastem biskupim.