Święta Lipka - Warmia czy Mazury? Sprawdź odpowiedź

Gdzie leży Święta Lipka - na Warmii czy na Mazurach?

Święta Lipka leży na Mazurach, w powiecie kętrzyńskim, około 5 kilometrów na wschód od historycznej granicy Warmii. Sanktuarium powstało jednak jako miejsce pielgrzymek katolickich Warmiaków - mimo że formalnie znajduje się już za granicą protestanckich Prus Książęcych.

Historycznie Święta Lipka należała do powiatu rastemborskiego (Rastenburg, dziś Kętrzyn) - jednego z głównych mazurskich powiatów. Niemiecki historyk Andreas Kossert w monografii "Prusy Wschodnie. Historia i mit" wprost opisuje sanktuarium słowami:

Pełne różnice między Warmią a Mazurami opisaliśmy w przewodniku po różnicach między Warmią a Mazurami.

Sytuacja Świętej Lipki to ciekawy paradoks: katolickie sanktuarium na ewangelickich Mazurach. Możliwe to było dzięki przywilejowi gwarantującemu katolikom prawo do pielgrzymek z Warmii. Jezuici prowadzili sanktuarium od 1624 roku do kasaty zakonu w 1773 roku, a po 159-letniej przerwie powrócili w 1932 roku i opiekują się sanktuarium do dziś. Droga Różańcowa Reszel-Święta Lipka łączyła oba miejsca duchowo i fizycznie.

Dlaczego sanktuarium kojarzy się z Warmią mimo lokalizacji na Mazurach?

Święta Lipka przez wieki była głównym celem pielgrzymek katolickich Warmiaków, mimo że leży już na protestanckich Mazurach. To unikalna sytuacja w Europie - katolickie sanktuarium funkcjonujące jako enklawa kultu maryjnego w protestanckim otoczeniu. Pielgrzymki Warmiaków do Świętej Lipki trwały nieprzerwanie od XVI wieku.

Kult maryjny w Świętej Lipce sięga początku XIV wieku, a średniowieczna kaplica wzmiankowana jest w źródłach z II połowy XV wieku. Dopiero w XVII wieku miejsce zyskało obecny kształt. Bazylikę barokową wzniesiono w latach 1687-1693 pod nadzorem mistrza Jerzego Ertli, pochodzącego z Tyrolu i działającego w Wilnie. Środki na budowę pochodziły w dużej mierze od warmińskich biskupów i kanoników, co dodatkowo wzmocniło związek sanktuarium z Warmią.

Po II rozbiorze Polski w 1772 roku, gdy Warmia trafiła do Prus, Święta Lipka znalazła się w tym samym państwie co warmińscy pielgrzymi. Mimo to różnica wyznaniowa pozostała: Warmia katolicka, Mazury protestanckie. Pielgrzymki kontynuowano bez przeszkód aż do II wojny światowej.

Droga Różańcowa Reszel-Święta Lipka - co to za szlak?

Droga Różańcowa to 6-kilometrowy szlak pielgrzymkowy łączący warmiński Reszel ze świętolipskim sanktuarium na Mazurach. Wzdłuż drogi stoi 15 kapliczek różańcowych z XVII-XVIII wieku, z każdej rzeźby przedstawiające jedną z tajemnic różańca. To unikalny w skali Europy ciąg architektoniczny.

Szlak wytyczono w XVII wieku jako symboliczny pomost między katolicką Warmią (Reszel) a katolicką enklawą na protestanckich Mazurach (Święta Lipka). Pielgrzymi szli pieszo, modląc się przy każdej z 15 kapliczek - po jednej na każdą tajemnicę różańca radosną, bolesną i chwalebną. Pierwszą kapliczkę postawiono w Reszlu, ostatnią w Świętej Lipce.

Każda kapliczka to mała budowla murowana z czerwonej cegły lub kamienia polnego, z wnęką zawierającą rzeźbę religijną. Style architektoniczne mieszają warmiński barok z mazurskim klasycyzmem. Dziś szlak można przejść pieszo lub samochodem - warto wybrać tę pierwszą opcję dla pełnego doświadczenia pielgrzymkowego.

Co odróżnia Świętą Lipkę od innych mazurskich sanktuariów?

Święta Lipka jest jedynym katolickim sanktuarium maryjnym na historycznych Mazurach, które przetrwało okres protestanckich Prus Książęcych bez przerwy w kulcie. Pozostałe miejsca pielgrzymkowe na Mazurach mają charakter ewangelicki lub powstały dopiero po 1945 roku.

Święta Lipka jest pełna atrakcji zarówno dla pielgrzymów jak i turystów. Bazylika świętolipska wyróżnia się też architektonicznie. To jedna z najpełniejszych realizacji baroku zakonnego (jezuickiego) w Polsce. Zawiera słynne organy z ruchomymi figurami zbudowane w latach 1719-1721 przez Jana Josue Mosengela z Królewca, słynne na całą Europę. Co godzinę odbywają się specjalne pokazy ich działania - to atrakcja sama w sobie.

Sanktuarium podlega dziś diecezji warmińskiej (mimo lokalizacji na Mazurach), co jest kolejnym świadectwem historycznych więzi z Warmią. Pielgrzymki organizowane są głównie z Olsztyna, Lidzbarka Warmińskiego i Reszla - czyli z warmińskich miast. Nie brakuje jednak tych, którzy planują odwiedzić to miejsce z najdalszych zakątków Polski, Europy, a nawet świata.

Jak dojechać do Świętej Lipki z Olsztyna?

Z Olsztyna do Świętej Lipki jest około 80 kilometrów. Najwygodniej dojechać samochodem przez Biskupiec, Reszel lub Kętrzyn - droga zajmuje około 1 godziny 20 minut. Komunikacja publiczna z Olsztyna do Świętej Lipki jest ograniczona, najlepiej kierować się do Kętrzyna i tam przesiąść się w lokalny autobus.

Najpopularniejsze trasy dojazdu z Olsztyna: 1) drogą krajową nr 16 do Mrągowa, potem drogą 594 do Świętej Lipki (najszybciej, około 1h 15min), 2) drogą wojewódzką 593 przez Dobre Miasto i Reszel (wolniej, ale ciekawiej krajobrazowo i historycznie). Druga opcja umożliwia pieszą Drogę Różańcową z Reszla.